Spis treści

Podstawa programowa wychowania

przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych

w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego .....................5

Zadania przedszkola ....................................................................................................5

Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego .......................................6

Warunki i sposób realizacji ........................................................................................ 10

Preambuła podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej ......13

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej ......................................................... 20

Cele kształcenia – wymagania ogólne. ...................................................................... 20

Treści nauczania – wymagania szczegółowe .............................................................22

Warunki i sposób realizacji. ....................................................................................... 42

Komentarz do podstawy programowej wychowania przedszkolnego

i edukacji wczesnoszkolnej

Dorota Dziamska, Małgorzata Małyska, Małgorzata Wróblewska, Janusz Woźniak ......48

Cele ogólne ...............................................................................................................48

Zadania wychowawcze ............................................................................................. 49

Treści zapisane w postaci efektów kształcenia ......................................................... 49

Konstrukcja podstawy programowej – źródła ........................................................... 51

Koncepcja całościowego kształcenia prof. Ryszarda Więckowskiego ........................ 51

Ocenianie rozwoju ucznia w edukacji wczesnoszkolnej ............................................53

Kontekst filozoficzny: Kim jest człowiek? Kim jest dziecko? ......................................54

 

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

5

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego

dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach

podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wskazuje cel wychowania przedszkolnego,

zadania profilaktyczno-wychowawcze przedszkola, oddziału przedszkolnego

zorganizowanego w szkole podstawowej i innej formie wychowania przedszkolnego,

zwanych dalej „przedszkolami”, oraz efekty realizacji zadań w postaci celów osiąganych

przez dzieci na zakończenie wychowania przedszkolnego.

Celem wychowania przedszkolnego jest wsparcie całościowego rozwoju dziecka. Wsparcie

to realizowane jest przez proces opieki, wychowania i nauczania – uczenia się, co

umożliwia dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie

doświadczeń na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna. W efekcie takiego

wsparcia dziecko osiąga dojrzałość do podjęcia nauki na pierwszym etapie edukacji.

Zadania przedszkola

1. Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka poprzez organizację warunków

sprzyjających nabywaniu doświadczeń w fizycznym, emocjonalnym, społecznym

i poznawczym obszarze jego rozwoju.

2. Tworzenie warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek

w poczuciu bezpieczeństwa.

3. Wspieranie aktywności dziecka podnoszącej poziom integracji sensorycznej i umiejętności

korzystania z rozwijających się procesów poznawczych.

4. Zapewnienie prawidłowej organizacji warunków sprzyjających nabywaniu przez

dzieci doświadczeń, które umożliwią im ciągłość procesów adaptacji oraz pomoc

dzieciom rozwijającym się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony.

5. Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych

do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania,

z poszanowaniem indywidualnych potrzeb i zainteresowań.

6. Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualność, oryginalność dziecka oraz potrzeby

tworzenia relacji osobowych i uczestnictwa w grupie.

7. Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań prowadzących do

samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo, w tym

bezpieczeństwo w ruchu drogowym.

8. Przygotowywanie do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie

o zdrowie psychiczne, realizowane m.in. z wykorzystaniem naturalnych sytuacji,

pojawiających się w przedszkolu oraz sytuacji zadaniowych, uwzględniających treści

adekwatne do intelektualnych możliwości i oczekiwań rozwojowych dzieci.

9. Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość

estetyczną, w odniesieniu do wielu sfer aktywności człowieka: mowy, zachowania,

ruchu, środowiska, ubioru, muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki.

10. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej

dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

6

poznanie wartości oraz norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych

do etapu rozwoju dziecka.

11. Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczną, samodzielną eksplorację elementów

techniki w otoczeniu, konstruowania, majsterkowania, planowania i podejmowania

intencjonalnego działania, prezentowania wytworów swojej pracy.

12. Współdziałanie ______________z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami,

uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków

umożliwiających rozwój tożsamości dziecka.

13. Kreowanie, wspólne z wymienionymi podmiotami, sytuacji prowadzących do poznania

przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina,

grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze, oraz rozwijania zachowań

wynikających z wartości możliwych do zrozumienia na tym etapie rozwoju.

14. Systematyczne uzupełnianie, za zgodą rodziców, realizowanych treści wychowawczych

o nowe zagadnienia, wynikające z pojawienia się w otoczeniu dziecka zmian

i zjawisk istotnych dla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju.

15. Systematyczne wspieranie rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzące

do osiągnięcia przez nie poziomu umożliwiającego podjęcie nauki w szkole.

16. Organizowanie zajęć – zgodnie z potrzebami – umożliwiających dziecku poznawanie

kultury i języka mniejszości narodowej lub etnicznej lub języka regionalnego

– kaszubskiego.

17. Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka

językiem obcym nowożytnym, chęci poznawania innych kultur.

Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym nie dotyczy:

1) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane

ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym

lub znacznym oraz dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia

specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone, jeżeli

jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu

umiarkowanym lub znacznym;

2) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane

ze względu na inne niż wymienione w pkt 1 rodzaje niepełnosprawności,

o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2

ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59),

oraz jeżeli z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego wynika

brak możliwości realizacji przygotowania do posługiwania się językiem obcym

nowożytnym ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne

oraz możliwości psychofizyczne dziecka.

Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego

I. Fizyczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

1) zgłasza potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności

higieniczne;

2) wykonuje czynności samoobsługowe: ubieranie się i rozbieranie, w tym czynności

precyzyjne, np. zapinanie guzików, wiązanie sznurowadeł;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

7

3) spożywa posiłki z użyciem sztućców, nakrywa do stołu i sprząta po posiłku;

4) komunikuje potrzebę ruchu, odpoczynku itp.;

5) uczestniczy w zabawach ruchowych, w tym rytmicznych, muzycznych, naśladowczych,

z przyborami lub bez nich; wykonuje różne formy ruchu: bieżne,

skoczne, z czworakowaniem, rzutne;

6) inicjuje zabawy konstrukcyjne, majsterkuje, buduje, wykorzystując zabawki,

materiały użytkowe, w tym materiał naturalny;

7) wykonuje czynności, takie jak: sprzątanie, pakowanie, trzymanie przedmiotów

jedną ręką i oburącz, małych przedmiotów z wykorzystaniem odpowiednio

ukształtowanych chwytów dłoni, używa chwytu pisarskiego podczas rysowania,

kreślenia i pierwszych prób pisania;

8) wykonuje podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej

postawy ciała;

9) wykazuje sprawność ciała i koordynację w stopniu pozwalającym na rozpoczęcie

systematycznej nauki czynności złożonych, takich jak czytanie i pisanie.

II. Emocjonalny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki

w szkole:

1) rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje, próbuje radzić sobie z ich przeżywaniem;

2) szanuje emocje swoje i innych osób;

3) przeżywa emocje w sposób umożliwiający mu adaptację w nowym otoczeniu,

np. w nowej grupie dzieci, nowej grupie starszych dzieci, a także w nowej grupie

dzieci i osób dorosłych;

4) przedstawia swoje emocje i uczucia, używając charakterystycznych dla dziecka

form wyrazu;

5) rozstaje się z rodzicami bez lęku, ma świadomość, że rozstanie takie bywa

dłuższe lub krótsze;

6) rozróżnia emocje i uczucia przyjemne i nieprzyjemne, ma świadomość, że odczuwają

i przeżywają je wszyscy ludzie;

7) szuka wsparcia w sytuacjach trudnych dla niego emocjonalnie; wdraża swoje

własne strategie, wspierane przez osoby dorosłe lub rówieśników;

8) zauważa, że nie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogą być podstawą

do podejmowania natychmiastowego działania, panuje nad nieprzyjemną

emocją, np. podczas czekania na własną kolej w zabawie lub innej sytuacji;

9) wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia;

10) dostrzega, że zwierzęta posiadają zdolność odczuwania, przejawia w stosunku

do nich życzliwość i troskę;

11) dostrzega emocjonalną wartość otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji

estetycznej.

III. Społeczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

1) przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, wyraża szacunek wobec innych

osób i przestrzegając tych wartości, nawiązuje relacje rówieśnicze;

2) odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do rodziny, narodu, grupy przedszkolnej,

grupy chłopców, grupy dziewczynek oraz innych grup, np. grupy teatralnej,

grupy sportowej;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

8

3) posługuje się swoim imieniem, nazwiskiem, adresem;

4) używa zwrotów grzecznościowych podczas powitania, pożegnania, sytuacji

wymagającej przeproszenia i przyjęcia konsekwencji swojego zachowania;

5) ocenia swoje zachowanie w kontekście podjętych czynności i zadań oraz

przyjętych norm grupowych; przyjmuje, respektuje i tworzy zasady zabawy

w grupie, współdziała z dziećmi w zabawie, pracach użytecznych, podczas

odpoczynku;

6) nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami

społecznymi, np. szacunek do dzieci i dorosłych, szacunek do ojczyzny, życzliwość

okazywana dzieciom i dorosłym – obowiązkowość, przyjaźń, radość;

7) respektuje prawa i obowiązki swoje oraz innych osób, zwracając uwagę na ich

indywidualne potrzeby;

8) obdarza uwagą inne dzieci i osoby dorosłe;

9) komunikuje się z dziećmi i osobami dorosłymi, wykorzystując komunikaty

werbalne i pozawerbalne; wyraża swoje oczekiwania społeczne wobec innego

dziecka, grupy.

IV. Poznawczy obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

1) wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim

otoczeniu za pomocą komunikatów pozawerbalnych: tańca, intencjonalnego

ruchu, gestów, impresji plastycznych, technicznych, teatralnych, mimicznych,

konstrukcji i modeli z tworzyw i materiału naturalnego;

2) wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim

otoczeniu za pomocą języka mówionego, posługuje się językiem polskim

w mowie zrozumiałej dla dzieci i osób dorosłych, mówi płynnie, wyraźnie, rytmicznie,

poprawnie wypowiada ciche i głośne dźwięki mowy, rozróżnia głoski

na początku i końcu w wybranych prostych fonetycznie słowach;

3) odróżnia elementy świata fikcji od realnej rzeczywistości; byty rzeczywiste od

medialnych, byty realistyczne od fikcyjnych;

4) rozpoznaje litery, którymi jest zainteresowane na skutek zabawy i spontanicznych

odkryć, odczytuje krótkie wyrazy utworzone z poznanych liter w formie

napisów drukowanych dotyczące treści znajdujących zastosowanie w codziennej

aktywności;

5) odpowiada na pytania, opowiada o zdarzeniach z przedszkola, objaśnia kolejność

zdarzeń w prostych historyjkach obrazkowych, układa historyjki obrazkowe,

recytuje wierszyki, układa i rozwiązuje zagadki;

6) wykonuje własne eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom,

nazywa je, tworzy żarty językowe i sytuacyjne, uważnie słucha i nadaje znaczenie

swym doświadczeniom;

7) eksperymentuje rytmem, głosem, dźwiękami i ruchem, rozwijając swoją wyobraźnię

muzyczną; słucha, odtwarza i tworzy muzykę, śpiewa piosenki, porusza

się przy muzyce i do muzyki, dostrzega zmiany charakteru muzyki, np.

dynamiki, tempa i wysokości dźwięku oraz wyraża ją ruchem, reaguje na sygnały,

muzykuje z użyciem instrumentów oraz innych źródeł dźwięku; śpiewa

piosenki z dziecięcego repertuaru oraz łatwe piosenki ludowe; chętnie uczestniczy

w zbiorowym muzykowaniu; wyraża emocje i zjawiska pozamuzyczne

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

9

różnymi środkami aktywności muzycznej; aktywnie słucha muzyki; wykonuje

lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni, np. ważne dla wszystkich dzieci

w przedszkolu, np. hymn przedszkola, charakterystyczne dla uroczystości narodowych

(hymn narodowy), potrzebne do organizacji uroczystości np. Dnia

Babci i Dziadka, święta przedszkolaka (piosenki okazjonalne) i inne; w skupieniu

słucha muzyki;

8) wykonuje własne eksperymenty graficzne farbą, kredką, ołówkiem, mazakiem

itp., tworzy proste i złożone znaki, nadając im znaczenie, odkrywa

w nich fragmenty wybranych liter, cyfr, kreśli wybrane litery i cyfry na gładkiej

kartce papieru, wyjaśnia sposób powstania wykreślonych, narysowanych lub

zapisanych kształtów, przetwarza obraz ruchowy na graficzny i odwrotnie, samodzielnie

planuje ruch przed zapisaniem, np. znaku graficznego, litery i innych

w przestrzeni sieci kwadratowej lub liniatury, określa kierunki i miejsca

na kartce papieru;

9) czyta obrazy, wyodrębnia i nazywa ich elementy, nazywa symbole i znaki znajdujące

się w otoczeniu, wyjaśnia ich znaczenie;

10) wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe

(godło, flaga, hymn), nazywa wybrane symbole związane z regionami Polski

ukryte w podaniach, przysłowiach, legendach, bajkach, np. o smoku wawelskim,

orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej;

11) wyraża ekspresję twórczą podczas czynności konstrukcyjnych i zabawy, zagospodarowuje

przestrzeń, nadając znaczenie umieszczonym w niej przedmiotom,

określa ich położenie, liczbę, kształt, wielkość, ciężar, porównuje przedmioty

w swoim otoczeniu z uwagi na wybraną cechę;

12) klasyfikuje przedmioty według: wielkości, kształtu, koloru, przeznaczenia,

układa przedmioty w grupy, szeregi, rytmy, odtwarza układy przedmiotów

i tworzy własne, nadając im znaczenie, rozróżnia podstawowe figury geometryczne

(koło, kwadrat, trójkąt, prostokąt);

13) eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru długości przedmiotów,

wykorzystując np. dłoń, stopę, but;

14) określa kierunki i ustala położenie przedmiotów w stosunku do własnej osoby,

a także w stosunku do innych przedmiotów, rozróżnia stronę lewą i prawą;

15) przelicza elementy zbiorów w czasie zabawy, prac porządkowych, ćwiczeń

i wykonywania innych czynności, posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi,

rozpoznaje cyfry oznaczające liczby od 0 do 10, eksperymentuje

z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji

użytkowej, liczy obiekty, odróżnia liczenie błędne od poprawnego;

16) posługuje się w zabawie i w trakcie wykonywania innych czynności pojęciami

dotyczącymi następstwa czasu np. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, wieczorem,

w tym nazwami pór roku, nazwami dni tygodnia i miesięcy;

17) rozpoznaje modele monet i banknotów o niskich nominałach, porządkuje je,

rozumie, do czego służą pieniądze w gospodarstwie domowym;

18) posługuje się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, np. tęcza, deszcz,

burza, opadanie liści z drzew, sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew,

zamarzanie wody, dotyczącymi życia zwierząt, roślin, ludzi w środowisku przyrodniczym,

korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

10

19) podejmuje samodzielną aktywność poznawczą np. oglądanie książek, zagospodarowywanie

przestrzeni własnymi pomysłami konstrukcyjnymi, korzystanie

z nowoczesnej technologii itd.;

20) wskazuje zawody wykonywane przez rodziców i osoby z najbliższego otoczenia,

wyjaśnia, czym zajmuje się osoba wykonująca dany zawód;

21) rozumie bardzo proste polecenia w języku obcym nowożytnym i reaguje

na nie; uczestniczy w zabawach, np. muzycznych, ruchowych, plastycznych,

konstrukcyjnych, teatralnych; używa wyrazów i zwrotów mających znaczenie

dla danej zabawy lub innych podejmowanych czynności; powtarza rymowanki

i proste wierszyki, śpiewa piosenki w grupie; rozumie ogólny sens krótkich

historyjek opowiadanych lub czytanych, gdy są wspierane np. obrazkami, rekwizytami,

ruchem, mimiką, gestami;

22) reaguje na proste polecenie w języku mniejszości narodowej lub etnicznej,

używa wyrazów i zwrotów mających znaczenie w zabawie i innych podejmowanych

czynnościach: powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki;

rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych

wspieranych np. obrazkiem, rekwizytem, gestem; zna godło (symbol) swojej

wspólnoty narodowej lub etnicznej;

23) reaguje na proste polecenie w języku regionalnym – kaszubskim, używa wyrazów

i zwrotów mających znaczenie w zabawie i innych podejmowanych czynnościach:

powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki; rozumie

ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych wspieranych np.

obrazkiem, rekwizytem, gestem, zna godło (symbol) swojej wspólnoty regionalnej

– kaszubskiej.

Warunki i sposób realizacji

1. Zgodnie z zapisami dotyczącymi zadań przedszkola nauczyciele organizują zajęcia

wspierające rozwój dziecka. Wykorzystują do tego każdą sytuację i moment pobytu

dziecka w przedszkolu, czyli tzw. zajęcia kierowane i niekierowane. Wszystkie doświadczenia

dzieci płynące z organizacji pracy przedszkola są efektem realizacji programu

wychowania przedszkolnego. Ważne są zatem zajęcia kierowane, jak i czas

spożywania posiłków, czas przeznaczony na odpoczynek i charakter tego odpoczynku,

uroczystości przedszkolne, wycieczki, ale i ubieranie, rozbieranie. Bardzo ważna

jest samodzielna zabawa.

2. Przedstawione w podstawie programowej naturalne obszary rozwoju dziecka wskazują

na konieczność uszanowania typowych dla tego okresu potrzeb rozwojowych,

których spełnieniem powinna stać się dobrze zorganizowana zabawa, zarówno

w budynku przedszkola, jak i na świeżym powietrzu. Naturalna zabawa dziecka

wiąże się z doskonaleniem motoryki i zaspokojeniem potrzeby ruchu, dlatego organizacja

zajęć na świeżym powietrzu powinna być elementem codziennej pracy

z dzieckiem w każdej grupie wiekowej.

3. Nauczyciele, organizując zajęcia kierowane, biorą pod uwagę możliwości dzieci, ich

oczekiwania poznawcze i potrzeby wyrażania swoich stanów emocjonalnych, komunikacji

oraz chęci zabawy. Wykorzystują każdą naturalnie pojawiającą się sytuację

edukacyjną prowadzącą do osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Sytuacje edukacyjne

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

11

wywołane np. oczekiwaniem poznania liter skutkują zabawami w ich rozpoznawaniu.

Jeżeli dzieci w sposób naturalny są zainteresowane zabawami prowadzącymi

do ćwiczeń czynności złożonych, takich jak liczenie, czytanie, a nawet pisanie, nauczyciel

przygotowuje dzieci do wykonywania tychże czynności zgodnie z fizjologią

i naturą pojawiania się tychże procesów.

4. Przedszkole jest miejscem, w którym poprzez zabawę dziecko poznaje alfabet liter

drukowanych. Zabawa rozwija w dziecku oczekiwania poznawcze w tym zakresie

i jest najlepszym rozwiązaniem metodycznym, które sprzyja jego rozwojowi. Zabawy

przygotowujące do nauki pisania liter prowadzić powinny jedynie do optymalizacji

napięcia mięśniowego, ćwiczeń planowania ruchu przy kreśleniu znaków

o charakterze literopodobnym, ćwiczeń czytania liniatury, wodzenia po śladzie i zapisu

wybranego znaku graficznego. W trakcie wychowania przedszkolnego dziecko

nie uczy się czynności złożonych z udziałem całej grupy, lecz przygotowuje się do

nauki czytania i pisania oraz uczestniczy w procesie alfabetyzacji.

5. Nauczyciele diagnozują, obserwują dzieci i twórczo organizują przestrzeń ich rozwoju,

włączając do zabaw i doświadczeń przedszkolnych potencjał tkwiący w dzieciach

oraz ich zaciekawienie elementami otoczenia.

6. Współczesny przedszkolak funkcjonuje w dynamicznym, szybko zmieniającym się

otoczeniu, stąd przedszkole powinno stać się miejscem, w którym dziecko otrzyma

pomoc w jego rozumieniu.

7. Organizacja zabawy, nauki i wypoczynku w przedszkolu oparta jest na rytmie dnia,

czyli powtarzających się systematycznie fazach, które pozwalają dziecku na stopniowe

zrozumienie pojęcia czasu i organizacji oraz dają poczucie bezpieczeństwa

i spokoju, zapewniając mu zdrowy rozwój.

8. Pobyt w przedszkolu jest czasem wypełnionym zabawą, która pod okiem specjalistów

tworzy pole doświadczeń rozwojowych budujących dojrzałość szkolną. Nauczyciele

zwracają uwagę na konieczność tworzenia stosownych nawyków ruchowych

u dzieci, które będą niezbędne, aby rozpocząć naukę w szkole, a także na rolę poznawania

wielozmysłowego. Szczególne znaczenie dla budowy dojrzałości szkolnej mają

zajęcia rytmiki, które powinny być prowadzone w każdej grupie wiekowej oraz gimnastyki,

ze szczególnym uwzględnieniem ćwiczeń zapobiegających wadom postawy.

9. Nauczyciele systematycznie informują rodziców o postępach w rozwoju ich dziecka,

zachęcają do współpracy w realizacji programu wychowania przedszkolnego oraz

opracowują diagnozę dojrzałości szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają

rozpocząć naukę w szkole.

10. Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym powinno

być włączone w różne działania realizowane w ramach programu wychowania

przedszkolnego i powinno odbywać się przede wszystkim w formie zabawy. Należy

stworzyć warunki umożliwiające dzieciom osłuchanie się z językiem obcym w różnych

sytuacjach życia codziennego. Może to zostać zrealizowane m.in. poprzez kierowanie

do dzieci bardzo prostych poleceń w języku obcym w toku różnych zajęć

i zabaw, wspólną lekturę książeczek dla dzieci w języku obcym, włączanie do zajęć

rymowanek, prostych wierszyków, piosenek oraz materiałów audiowizualnych

w języku obcym. Nauczyciel prowadzący zajęcia z dziećmi powinien wykorzystać

naturalne sytuacje wynikające ze swobodnej zabawy dzieci, aby powtórzyć lub zastosować

w dalszej zabawie poznane przez dzieci słowa lub zwroty.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

12

Dokonując wyboru języka obcego nowożytnego, do posługiwania się którym będą

przygotowywane dzieci uczęszczające do przedszkola lub innej formy wychowania

przedszkolnego, należy brać pod uwagę, jaki język obcy nowożytny jest nauczany

w szkołach podstawowych na terenie danej gminy.

11. Aranżacja przestrzeni wpływa na aktywność wychowanków, dlatego proponuje się

takie jej zagospodarowanie, które pozwoli dzieciom na podejmowanie różnorodnych

form działania. Wskazane jest zorganizowanie stałych i czasowych kącików zainteresowań.

Jako stałe proponuje się kąciki: czytelniczy, konstrukcyjny, artystyczny,

przyrodniczy. Jako czasowe proponuje się kąciki związane z realizowaną tematyką,

świętami okolicznościowymi, specyfiką pracy przedszkola.

12. Elementem przestrzeni są także zabawki i pomoce dydaktyczne wykorzystywane

w motywowaniu dzieci do podejmowania samodzielnego działania, odkrywania zjawisk

oraz zachodzących procesów, utrwalania zdobytej wiedzy i umiejętności, inspirowania

do prowadzenia własnych eksperymentów. Istotne jest, aby każde dziecko

miało możliwość korzystania z nich bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.

13. Elementem przestrzeni w przedszkolu są odpowiednio wyposażone miejsca przeznaczone

na odpoczynek dzieci (leżak, materac, mata, poduszka), jak również elementy

wyposażenia odpowiednie dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

14. Estetyczna aranżacja wnętrz umożliwia celebrowanie posiłków (kulturalne, spokojne

ich spożywanie połączone z nauką posługiwania się sztućcami), a także możliwość

wybierania potraw przez dzieci (walory odżywcze i zdrowotne produktów),

a nawet ich komponowania.

15. Aranżacja wnętrz umożliwia dzieciom podejmowanie prac porządkowych, np.

po i przed posiłkami, po zakończonej zabawie, przed wyjściem na spacer.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

13

Preambuła podstawy programowej kształcenia ogólnego

dla szkoły podstawowej

Kształcenie w szkole podstawowej stanowi fundament wykształcenia. Zadaniem szkoły

jest łagodne wprowadzenie dziecka w świat wiedzy, przygotowanie do wykonywania

obowiązków ucznia oraz wdrażanie do samorozwoju. Szkoła zapewnia bezpieczne warunki

oraz przyjazną atmosferę do nauki, uwzględniając indywidualne możliwości i potrzeby

edukacyjne ucznia. Najważniejszym celem kształcenia w szkole podstawowej jest dbałość

o integralny rozwój biologiczny, poznawczy, emocjonalny, społeczny i moralny ucznia.

Kształcenie w szkole podstawowej trwa osiem lat i jest podzielone na dwa etapy edukacyjne:

1) I etap edukacyjny obejmujący klasy I–III szkoły podstawowej – edukacja wczesnoszkolna;

2) II etap edukacyjny obejmujący klasy IV–VIII szkoły podstawowej.

Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu:

1) wprowadzanie uczniów w świat wartości, w tym ofiarności, współpracy, solidarności,

altruizmu, patriotyzmu i szacunku dla tradycji, wskazywanie wzorców

postępowania i budowanie relacji społecznych, sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi

ucznia (rodzina, przyjaciele);

2) wzmacnianie poczucia tożsamości indywidualnej, kulturowej, narodowej, regionalnej

i etnicznej;

3) formowanie u uczniów poczucia godności własnej osoby i szacunku dla godności

innych osób;

4) rozwijanie kompetencji, takich jak: kreatywność, innowacyjność i przedsiębiorczość;

5) rozwijanie umiejętności krytycznego i logicznego myślenia, rozumowania, argumentowania

i wnioskowania;

6) ukazywanie wartości wiedzy jako podstawy do rozwoju umiejętności;

7) rozbudzanie ciekawości poznawczej uczniów oraz motywacji do nauki;

8) wyposażenie uczniów w taki zasób wiadomości oraz kształtowanie takich umiejętności,

które pozwalają w sposób bardziej dojrzały i uporządkowany zrozumieć świat;

9) wspieranie ucznia w rozpoznawaniu własnych predyspozycji i określaniu drogi

dalszej edukacji;

10) wszechstronny rozwój osobowy ucznia przez pogłębianie wiedzy oraz zaspokajanie

i rozbudzanie jego naturalnej ciekawości poznawczej;

11) kształtowanie postawy otwartej wobec świata i innych ludzi, aktywności w życiu

społecznym oraz odpowiedzialności za zbiorowość;

12) zachęcanie do zorganizowanego i świadomego samokształcenia opartego

na umiejętności przygotowania własnego warsztatu pracy;

13) ukierunkowanie ucznia ku wartościom.

Najważniejsze umiejętności rozwijane w ramach kształcenia ogólnego w szkole podstawowej

to:

1) sprawne komunikowanie się w języku polskim oraz w językach obcych nowożytnych;

2) sprawne wykorzystywanie narzędzi matematyki w życiu codziennym, a także

kształcenie myślenia matematycznego;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

14

3) poszukiwanie, porządkowanie, krytyczna analiza oraz wykorzystanie informacji

z różnych źródeł;

4) kreatywne rozwiązywanie problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem

metod i narzędzi wywodzących się z informatyki, w tym programowanie;

5) rozwiązywanie problemów, również z wykorzystaniem technik mediacyjnych;

6) praca w zespole i społeczna aktywność;

7) aktywny udział w życiu kulturalnym szkoły, środowiska lokalnego oraz kraju.

W procesie kształcenia ogólnego szkoła podstawowa na każdym przedmiocie kształtuje

kompetencje językowe uczniów oraz dba o wyposażenie uczniów w wiadomości i umiejętności

umożliwiające komunikowanie się w języku polskim w sposób poprawny i zrozumiały.

Ważnym zadaniem szkoły jest kształcenie w zakresie porozumiewania się w językach

obcych nowożytnych. W klasach I–VI szkoły podstawowej uczniowie uczą się jednego

języka obcego nowożytnego, natomiast w klasach VII i VIII – dwóch języków obcych nowożytnych.

Od klasy VII uczniowie mogą także realizować nauczanie dwujęzyczne, jeżeli

szkoła zorganizuje taką formę kształcenia.

Zadaniem szkoły podstawowej jest wprowadzenie uczniów w świat literatury, ugruntowanie

ich zainteresowań czytelniczych oraz wyposażenie w kompetencje czytelnicze

potrzebne do krytycznego odbioru utworów literackich i innych tekstów kultury. Szkoła

podejmuje działania mające na celu rozbudzenie u uczniów zamiłowania do czytania oraz

działania sprzyjające zwiększeniu aktywności czytelniczej uczniów, kształtuje postawę dojrzałego

i odpowiedzialnego czytelnika, przygotowanego do otwartego dialogu z dziełem

literackim. W procesie kształcenia i wychowania wskazuje rolę biblioteki (szkolnej, publicznej,

naukowej i in.) oraz zachęca do podejmowania indywidualnych prób twórczych.

Wysokie kompetencje czytelnicze wpływają na sukces uczniów w szkole, a w późniejszym

życiu pozwalają pokonywać uczniom ograniczenia i trudności związane z mniej sprzyjającym

środowiskiem społecznym.

Czytanie jako umiejętność rozumienia, wykorzystywania i refleksyjnego przetwarzania

tekstów, w tym tekstów kultury, to jedna z najważniejszych umiejętności zdobywanych

przez ucznia w procesie kształcenia.

Dzieci, które dużo czytają, mają bogaty zasób słownictwa, z łatwością nazywają swoje

uczucia i wchodzą w relacje z rówieśnikami, rzadziej sprawiają kłopoty wychowawcze,

mając lepiej rozwiniętą wyobraźnię umożliwiającą obiektywne spojrzenie na zachowania

własne i innych, w konsekwencji lepiej radzą sobie z obowiązkami szkolnymi, a także

funkcjonowaniem w społeczności szkolnej.

Ważne jest, aby zainteresować ucznia czytaniem na poziomie szkoły podstawowej. Uczeń

powinien mieć zapewniony kontakt z książką, np. przez udział w zajęciach, na których

czytane są na głos przez nauczycieli fragmenty lektur, lub udział w zajęciach prowadzonych

w bibliotece szkolnej. W ten sposób rozwijane są kompetencje czytelnicze, które

ukształtują nawyk czytania książek również w dorosłym życiu.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

15

Szkoła ma stwarzać uczniom warunki do nabywania wiedzy i umiejętności potrzebnych

do rozwiązywania problemów z wykorzystaniem metod i technik wywodzących się z informatyki,

w tym logicznego i algorytmicznego myślenia, programowania, posługiwania się

aplikacjami komputerowymi, wyszukiwania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł,

posługiwania się komputerem i podstawowymi urządzeniami cyfrowymi oraz stosowania

tych umiejętności na zajęciach z różnych przedmiotów m.in. do pracy nad tekstem,

wykonywania obliczeń, przetwarzania informacji i jej prezentacji w różnych postaciach.

Szkoła ma również przygotowywać ich do dokonywania świadomych i odpowiedzialnych

wyborów w trakcie korzystania z zasobów dostępnych w internecie, krytycznej analizy

informacji, bezpiecznego poruszania się w przestrzeni cyfrowej, w tym nawiązywania

i utrzymywania opartych na wzajemnym szacunku relacji z innymi użytkownikami sieci.

Szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania mające na celu zindywidualizowane

wspomaganie rozwoju każdego ucznia, stosownie do jego potrzeb i możliwości.

Uczniom z niepełnosprawnościami, w tym uczniom z niepełnosprawnością intelektualną

w stopniu lekkim, nauczanie dostosowuje się do ich możliwości psychofizycznych oraz

tempa uczenia się. Wybór form indywidualizacji nauczania powinien wynikać z rozpoznania

potencjału każdego ucznia. Jeśli nauczyciel pozwoli uczniowi na osiąganie sukcesu

na miarę jego możliwości, wówczas ma on szansę na rozwój ogólny i edukacyjny. Zatem

nauczyciel powinien tak dobierać zadania, aby z jednej strony nie przerastały one możliwości

ucznia (uniemożliwiały osiągnięcie sukcesu), a z drugiej nie powodowały obniżenia

motywacji do radzenia sobie z wyzwaniami.

Ważną rolę w kształceniu i wychowaniu uczniów w szkole podstawowej odgrywa edukacja

zdrowotna. Zadaniem szkoły jest kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów,

w tym wdrożenie ich do zachowań higienicznych, bezpiecznych dla zdrowia własnego

i innych osób, a ponadto ugruntowanie wiedzy z zakresu prawidłowego odżywiania się,

korzyści płynących z aktywności fizycznej, a także stosowania profilaktyki.

Kształcenie i wychowanie w szkole podstawowej sprzyja rozwijaniu postaw obywatelskich,

patriotycznych i społecznych uczniów. Zadaniem szkoły jest wzmacnianie poczucia

tożsamości narodowej, przywiązania do historii i tradycji narodowych, przygotowanie

i zachęcanie do podejmowania działań na rzecz środowiska szkolnego i lokalnego, w tym

do angażowania się w wolontariat. Szkoła dba o wychowanie dzieci i młodzieży w duchu

akceptacji i szacunku dla drugiego człowieka, kształtuje postawę szacunku dla środowiska

przyrodniczego, w tym upowszechnia wiedzę o zasadach zrównoważonego rozwoju,

motywuje do działań na rzecz ochrony środowiska oraz rozwija zainteresowanie ekologią.

Zadaniem szkoły jest przygotowanie uczniów do wyboru kierunku kształcenia i zawodu.

Szkoła prowadzi zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego.

Duże znaczenie dla rozwoju młodego człowieka oraz jego sukcesów w dorosłym życiu

ma nabywanie kompetencji społecznych takich jak komunikacja i współpraca w grupie,

w tym w środowiskach wirtualnych, udział w projektach zespołowych lub indywidualnych

oraz organizacja i zarządzanie projektami.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

16

Zastosowanie metody projektu, oprócz wspierania w nabywaniu wspomnianych wyżej

kompetencji, pomaga również rozwijać u uczniów przedsiębiorczość i kreatywność oraz

umożliwia stosowanie w procesie kształcenia innowacyjnych rozwiązań programowych,

organizacyjnych lub metodycznych.

Metoda projektu zakłada znaczną samodzielność i odpowiedzialność uczestników, co

stwarza uczniom warunki do indywidualnego kierowania procesem uczenia się. Wspiera

integrację zespołu klasowego, w którym uczniowie, dzięki pracy w grupie, uczą się rozwiązywania

problemów, aktywnego słuchania, skutecznego komunikowania się, a także

wzmacniają poczucie własnej wartości. Metoda projektu wdraża uczniów do planowania

oraz organizowania pracy, a także dokonywania samooceny. Projekty swoim zakresem

mogą obejmować jeden lub więcej przedmiotów. Pozwalają na współdziałanie szkoły ze

środowiskiem lokalnym oraz na zaangażowanie rodziców uczniów.

Projekty mogą być wykonywane indywidualnie lub zespołowo. Uczniowie podczas pracy

nad projektami powinni mieć zapewnioną pomoc nauczyciela – opiekuna. Nauczyciele korzystający

z metody projektu mogą indywidualizować techniki pracy, różnicując wymagania.

Wyboru treści podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej,

które będą realizowane metodą projektu, może dokonywać nauczyciel samodzielnie lub

w porozumieniu z uczniami.

Projekt, w zależności od potrzeb, może być realizowany np. przez tydzień, miesiąc, semestr

lub być działaniem całorocznym. W organizacji pracy szkoły można uwzględnić również

takie rozwiązanie, które zakłada, że w określonym czasie w szkole nie są prowadzone

zajęcia z podziałem na poszczególne lekcje, lecz są one realizowane metodą projektu.

Przy realizacji projektu wskazane jest wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Opis wiadomości i umiejętności zdobytych przez ucznia w szkole podstawowej jest przedstawiany

w języku efektów uczenia się, zgodnie z Polską Ramą Kwalifikacji1.

Działalność edukacyjna szkoły określona jest przez:

1) szkolny zestaw programów nauczania;

2) program wychowawczo-profilaktyczny szkoły.

Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły

tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie

programowej. Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego

nauczyciela.

Obok zadań wychowawczych i profilaktycznych nauczyciele wykonują również działania

opiekuńcze odpowiednio do istniejących potrzeb.

1 Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz. U. z 2016 r. poz. 64, z późn. zm.).

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

17

Działalność wychowawcza szkoły należy do podstawowych celów polityki oświatowej

państwa. Wychowanie młodego pokolenia jest zadaniem rodziny i szkoły, która w swojej

działalności musi uwzględniać wolę rodziców, ale także i państwa, do którego obowiązków

należy stwarzanie właściwych warunków wychowania. Zadaniem szkoły jest ukierunkowanie

procesu wychowawczego na wartości, które wyznaczają cele wychowania

i kryteria jego oceny. Wychowanie ukierunkowane na wartości zakłada przede wszystkim

podmiotowe traktowanie ucznia, a wartości skłaniają człowieka do podejmowania odpowiednich

wyborów czy decyzji. W realizowanym procesie dydaktyczno-wychowawczym

szkoła podejmuje działania związane z miejscami ważnymi dla pamięci narodowej, formami

upamiętniania postaci i wydarzeń z przeszłości, najważniejszymi świętami narodowymi

i symbolami państwowymi.

W szkole podstawowej na I etapie edukacyjnym, obejmującym klasy I–III – edukacja

wczesnoszkolna, edukacja realizowana jest w formie kształcenia zintegrowanego. Na II

etapie edukacyjnym, obejmującym klasy IV–VIII, realizowane następujące przedmioty:

1) język polski;

2) język obcy nowożytny;

3) drugi język obcy nowożytny;

4) muzyka;

5) plastyka;

6) historia;

7) wiedza o społeczeństwie;

8) przyroda;

9) geografia;

10) biologia;

11) chemia;

12) fizyka;

13) matematyka;

14) informatyka;

15) technika;

16) wychowanie fizyczne;

17) edukacja dla bezpieczeństwa;

18) wychowanie do życia w rodzinie2;

19) etyka;

20) język mniejszości narodowej lub etnicznej3;

21) język regionalny – język kaszubski3.

2 Sposób nauczania przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie określają przepisy wydane na podstawie

art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach

dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. poz. 78, z późn. zm.).

3 Przedmiot język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz przedmiot język regionalny – język kaszubski

jest realizowany w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz

języka regionalnego – języka kaszubskiego, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, z późn. zm.).

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

18

I etap edukacyjny: klasy I–III – edukacja wczesnoszkolna

Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspieranie całościowego rozwoju dziecka. Proces

wychowania i kształcenia prowadzony w klasach I–III szkoły podstawowej umożliwia

dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu działania oraz gromadzenie doświadczeń

na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna. Edukacja na tym etapie jest ukierunkowana

na zaspokojenie naturalnych potrzeb rozwojowych ucznia. Szkoła respektuje

podmiotowość ucznia w procesie budowania indywidualnej wiedzy oraz przechodzenia

z wieku dziecięcego do okresu dorastania. W efekcie takiego wsparcia dziecko osiąga

dojrzałość do podjęcia nauki na II etapie edukacyjnym.

Do zadań szkoły w zakresie edukacji wczesnoszkolnej należy:

1) wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizowanie sytuacji

edukacyjnych umożliwiających eksperymentowanie i nabywanie doświadczeń oraz

poznawanie polisensoryczne, stymulujących jego rozwój we wszystkich obszarach:

fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym;

2) zapewnienie prawidłowej organizacji zabawy, nauki i odpoczynku dla uzyskania ciągłości

procesów adaptacyjnych w odniesieniu do wszystkich dzieci, w tym rozwijających

się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony;

3) wspieranie:

a) aktywności dziecka, kształtującej umiejętność korzystania z rozwijających się

umysłowych procesów poznawczych, niezbędnych do tworzenia własnych

wzorów zabawy, nauki i odpoczynku,

b) wspieranie rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzące do osiągnięcia

przez nie kompetencji samodzielnego uczenia się;

4) wybór (opracowanie) programu nauczania opartego na treściach adekwatnych do

poziomu rozwoju dzieci, ich możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania

oraz uwzględniającego potrzeby i możliwości uczniów rozwijających się w sposób

nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony;

5) planowa realizacja programu nauczania szanująca godność uczniów, ich naturalne

indywidualne tempo rozwoju, wspierająca indywidualność, oryginalność, wzmacniająca

poczucie wartości, zaspokajająca potrzebę poczucia sensu aktywności własnej

i współdziałania w grupie;

6) zapewnienie dostępu do wartościowych, w kontekście rozwoju ucznia, źródeł informacji

i nowoczesnych technologii;

7) organizacja zajęć:

a) dostosowanych do intelektualnych potrzeb i oczekiwań rozwojowych dzieci,

wywołujących zaciekawienie, zdumienie i radość odkrywania wiedzy, rozumienia

emocji, uczuć własnych i innych osób, sprzyjających utrzymaniu

zdrowia psychicznego, fizycznego i społecznego (szeroko rozumianej edukacji

zdrowotnej),

b) umożliwiających nabywanie doświadczeń poprzez zabawę, wykonywanie

eksperymentów naukowych, eksplorację, przeprowadzanie badań, rozwiązywanie

problemów w zakresie adekwatnym do możliwości i potrzeb rozwojowych

na danym etapie oraz z uwzględnieniem indywidualnych możliwości

każdego dziecka,

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

19

c) wspierających aktywności dzieci, rozwijających nawyki i zachowania adekwatne

do poznawanych wartości, takich jak: bezpieczeństwo własne i grupy,

sprawność fizyczna, zaradność, samodzielność, odpowiedzialność i poczucie

obowiązku,

d) wspierających rozumienie doświadczeń, które wynikają ze stopniowego przejścia

z dzieciństwa w wiek dorastania,

e) umożliwiających poznanie wartości i norm społecznych, których źródłem jest

rodzina, społeczność szkolna, społeczność lokalna i regionalna, naród, oraz

rozwijanie zachowań wynikających z tych wartości, a możliwych do zrozumienia

przez dziecko na danym etapie rozwoju,

f) wspierających poznawanie kultury narodowej, odbiór sztuki i potrzebę jej

współtworzenia w zakresie adekwatnym do etapu rozwojowego dziecka,

uwzględniających możliwości percepcji i rozumienia tych zagadnień na danym

etapie rozwoju dziecka,

g) wspierających dostrzeganie środowiska przyrodniczego i jego eksplorację,

możliwość poznania wartości i wzajemnych powiązań składników środowiska

przyrodniczego, poznanie wartości i norm, których źródłem jest zdrowy ekosystem,

oraz zachowań wynikających z tych wartości, a także odkrycia przez

dziecko siebie jako istotnego integralnego podmiotu tego środowiska,

h) umożliwiających zaspokojenie potrzeb poznawania kultur innych narodów,

w tym krajów Unii Europejskiej, różnorodnych zjawisk przyrodniczych, sztuki,

a także zabaw i zwyczajów dzieci innych narodowości, uwzględniających możliwości

percepcji i rozumienia tych zagadnień na danym etapie rozwoju dziecka;

8) organizacja przestrzeni edukacyjnej:

a) ergonomicznej, zapewniającej bezpieczeństwo oraz możliwość osiągania celów

edukacyjnych i wychowawczych,

b) umożliwiającej aktywność ruchową i poznawczą dzieci, nabywanie umiejętności

społecznych, właściwy rozwój emocjonalny oraz zapewniającej poczucie

bezpieczeństwa,

c) stymulującej systematyczny rozwój wrażliwości estetycznej i poczucia tożsamości,

umożliwiającej integrację uczniów, ich działalność artystyczną, społeczną

i inną wynikającą z programu nauczania oraz programu wychowawczo-

profilaktycznego;

9) współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami,

uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków

umożliwiających rozwój tożsamości dziecka;

10) systematyczne uzupełnianie, za zgodą rodziców, realizowanych treści wychowawczych

o nowe zagadnienia, wynikające z pojawienia się w otoczeniu dziecka zmian

i zjawisk istotnych dla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju;

11) systematyczne wspieranie rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzące

do osiągnięcia przez nie umiejętności samodzielnego uczenia się.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

20

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej

I etap edukacyjny: klasy I–III – edukacja wczesnoszkolna

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Cele kształcenia – wymagania ogólne edukacji wczesnoszkolnej zostały opisane w odniesieniu

do czterech obszarów rozwojowych dziecka: fizycznego, emocjonalnego, społecznego

i poznawczego. Cele te uczeń osiąga w procesie wychowania i kształcenia przez

rozwój prostych czynności praktycznych i intelektualnych w czynności bardziej złożone.

Zbiór celów ogólnych przedstawia fundament, na którym oparta będzie początkowa praca

na II etapie edukacyjnym w klasach IV–VIII: zachowania, sprawności, umiejętności

i wiedzę początkową.

I. W zakresie fizycznego obszaru rozwoju uczeń osiąga:

1) sprawności motoryczne i sensoryczne tworzące umiejętność skutecznego

działania i komunikacji;

2) świadomość zdrowotną w zakresie higieny, pielęgnacji ciała, odżywiania się

i trybu życia;

3) umiejętność wykorzystania własnej aktywności ruchowej w różnych sferach

działalności człowieka: zdrowotnej, sportowej, obronnej, rekreacyjnej i artystycznej;

4) umiejętność respektowania przepisów gier, zabaw zespołowych i przepisów

poruszania się w miejscach publicznych;

5) umiejętność organizacji bezpiecznych zabaw i gier ruchowych.

II. W zakresie emocjonalnego obszaru rozwoju uczeń osiąga:

1) umiejętność rozpoznawania i rozumienia swoich emocji i uczuć oraz nazywania

ich;

2) umiejętność rozpoznawania, rozumienia i nazywania emocji oraz uczuć innych

osób; potrzebę tworzenia relacji;

3) umiejętność przedstawiania swych emocji i uczuć przy pomocy prostej wypowiedzi

ustnej lub pisemnej, różnorodnych artystycznych form wyrazu;

4) świadomość przeżywanych emocji i umiejętność panowania nad nimi oraz

wyrażania ich w sposób umożliwiający współdziałanie w grupie oraz adaptację

w nowej grupie;

5) umiejętność odczuwania więzi uczuciowej i potrzebę jej budowania, w tym

więzi z rodziną, społecznością szkoły i wspólnotą narodową;

6) umiejętność uświadamiania sobie uczuć przeżywanych przez inne osoby z jednoczesną

próbą zrozumienia, dlaczego one występują, a także różnicowania

form ich wyrażania w zależności od wieku;

7) umiejętność rozumienia odczuć zwierząt, wyrażania tych stanów za pomocą

wypowiedzi ustnych i pisemnych oraz różnorodnych artystycznych form wyrazu.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

21

III. W zakresie społecznego obszaru rozwoju uczeń osiąga:

1) świadomość wartości uznanych przez środowisko domowe, szkolne, lokalne

i narodowe; potrzebę aktywności społecznej opartej o te wartości;

2) umiejętność nazywania poznanych wartości, oceny postępowania innych ludzi,

odwoływania się w ocenie do przyjętych zasad i wartości;

3) potrzebę i umiejętność identyfikowania się z grupami społecznymi, które

dziecko reprezentuje, nazywania tych grup i ich charakterystycznych cech;

4) umiejętność przyjmowania konsekwencji swojego postępowania;

5) umiejętność tworzenia relacji, współdziałania, współpracy oraz samodzielnej

organizacji pracy w małych grupach, w tym organizacji pracy przy wykorzystaniu

technologii;

6) umiejętność samodzielnego wyrażania swoich oczekiwań i potrzeb społecznych;

7) umiejętność obdarzania szacunkiem koleżanek, kolegów i osoby dorosłe,

w tym starsze oraz okazywania go za pomocą prostych form wyrazu oraz stosownego

zachowania;

8) umiejętność samodzielnej organizacji czasu przeznaczonego na odpoczynek

indywidualny i w grupie;

9) umiejętność dbania o bezpieczeństwo własne i innych uczestników grupy,

w tym bezpieczeństwo związane z komunikacją za pomocą nowych technologii

oraz bezpieczeństwo uczestnictwa w ruchu drogowym.

IV. W zakresie poznawczego obszaru rozwoju uczeń osiąga:

1) potrzebę i umiejętność samodzielnego, refleksyjnego, logicznego, krytycznego

i twórczego myślenia;

2) umiejętność poprawnego posługiwania się językiem polskim w mowie i piśmie,

pozwalającą na samodzielną aktywność, komunikację i efektywną naukę;

3) umiejętność czytania na poziomie umożliwiającym samodzielne korzystanie

z niej w różnych sytuacjach życiowych, w tym kontynuowanie nauki na kolejnym

etapie edukacyjnym i rozwijania swoich zainteresowań;

4) umiejętność rozumienia i używania prostych komunikatów w języku obcym;

5) umiejętność rozumienia podstawowych pojęć i działań matematycznych, samodzielne

korzystanie z nich w różnych sytuacjach życiowych, wstępnej matematyzacji

wraz z opisem tych czynności: słowami, obrazem, symbolem;

6) umiejętność stawiania pytań, dostrzegania problemów, zbierania informacji

potrzebnych do ich rozwiązania, planowania i organizacji działania, a także

rozwiązywania problemów;

7) umiejętność czytania prostych tekstów matematycznych, np. zadań tekstowych,

łamigłówek i zagadek, symboli;

8) umiejętność obserwacji faktów, zjawisk przyrodniczych, społecznych i gospodarczych,

wykonywania eksperymentów i doświadczeń, a także umiejętność

formułowania wniosków i spostrzeżeń;

9) umiejętność rozumienia zależności pomiędzy składnikami środowiska przyrodniczego;

10) umiejętność rozumienia legend, faktów historycznych, tradycji, elementów

kultury materialnej i duchowej oraz pojęć i symboli z nimi związanych, takich

jak: rodzina, dom, naród, ojczyzna, kraj;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

22

11) umiejętność uczestnictwa w kulturze oraz wyrażania swych spostrzeżeń

i przeżyć za pomocą plastycznych, muzycznych i technicznych środków wyrazu,

a także przy użyciu nowoczesnych technologii;

12) umiejętność samodzielnej eksploracji świata, rozwiązywania problemów

i stosowania nabytych umiejętności w nowych sytuacjach życiowych.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

Ogólne cele rozwoju ucznia, osiągane na zakończenie edukacji wczesnoszkolnej, są źródłem

celów szczegółowych, opisanych w formie efektów. Uczeń ma je osiągać, realizując

zadania, wymagające wielokierunkowej aktywności. Zakres tej aktywności wytyczają,

wymienione w podstawie programowej, efekty kształcenia, przyporządkowane poszczególnym

dyscyplinom naukowym. Przedstawienie efektów kształcenia w odniesieniu do

dyscyplin naukowych jest pewnego rodzaju konwencją, potrzebną dla uzyskania przejrzystości

opisu, a nie dyrektywą organizacyjną. Proces kształcenia na tym etapie ma charakter

zintegrowany, a nie przedmiotowy.

I. Edukacja polonistyczna.

1. Osiągnięcia w zakresie słuchania. Uczeń:

1) słucha z uwagą wypowiedzi nauczyciela, innych osób z otoczenia,

w różnych sytuacjach życiowych, wymagających komunikacji i wzajemnego

zrozumienia; okazuje szacunek wypowiadającej się osobie;

2) wykonuje zadanie według usłyszanej instrukcji; zadaje pytania w sytuacji

braku rozumienia lub braku pewności zrozumienia słuchanej

wypowiedzi;

3) słucha z uwagą lektur i innych tekstów czytanych przez nauczyciela,

uczniów i inne osoby;

4) słucha uważnie wypowiedzi osób podczas uroczystości, koncertów,

przedstawień, świąt narodowych i innych zdarzeń kulturalnych; przejawia

zachowanie adekwatne do sytuacji; słucha tekstów interpretowanych

artystycznie, szuka własnych wzorców poprawnej artykulacji

i interpretacji słownej w języku ojczystym;

5) słucha i czeka na swoją kolej, panuje nad chęcią nagłego wypowiadania

się, szczególnie w momencie wskazywania tej potrzeby przez

drugą osobę.

2. Osiągnięcia w zakresie mówienia. Uczeń:

1) wypowiada się płynnie, wyraziście, stosując adekwatne do sytuacji

techniki języka mówionego: pauzy, zmianę intonacji, tempa i siły głosu;

2) formułuje pytania dotyczące sytuacji zadaniowych, wypowiedzi ustnych

nauczyciela, uczniów lub innych osób z otoczenia;

3) wypowiada się w formie uporządkowanej i rozwiniętej na tematy związane

z przeżyciami, zadaniem, sytuacjami szkolnymi, lekturą czy wydarzeniem

kulturalnym;

4) porządkuje swoją wypowiedź, poprawia w niej błędy, omawia treść

przeczytanych tekstów i ilustracji; nadaje znaczenie i tytuł obrazom,

a także fragmentom tekstów;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

23

5) układa w formie ustnej opowiadanie oraz składa ustne sprawozdanie

z wykonanej pracy;

6) recytuje wiersze oraz wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie;

7) dobiera stosowną formę komunikacji werbalnej i własnego zachowania,

wyrażającą empatię i szacunek do rozmówcy;

8) wykonuje eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom i doświadczeniom,

tworząc charakterystyczne dla siebie formy wypowiedzi.

3. Osiągnięcia w zakresie czytania. Uczeń:

1) czyta płynnie, poprawnie i wyraziście na głos teksty zbudowane z wyrazów

opracowanych w toku zajęć, dotyczące rzeczywistych doświadczeń

dzieci i ich oczekiwań poznawczych;

2) czyta w skupieniu po cichu teksty zapisane samodzielnie w zeszycie

oraz teksty drukowane;

3) wyodrębnia postacie i zdarzenia w utworach literackich, ustala kolejność

zdarzeń, ich wzajemną zależność, odróżnia zdarzenia istotne od

mniej istotnych, postacie główne i drugorzędne; wskazuje cechy i ocenia

bohaterów, uzasadnia swą ocenę, wskazuje wydarzenie zmieniające

postępowanie bohatera, określa nastrój w utworze; odróżnia elementy

świata fikcji od realnej rzeczywistości; byty rzeczywiste od medialnych,

byty realistyczne od fikcyjnych;

4) wyszukuje w tekstach fragmenty według niego najpiękniejsze, najważniejsze,

trudne do zrozumienia lub określone przez nauczyciela;

5) eksperymentuje, przekształca tekst, układa opowiadania twórcze, np.

dalsze losy bohatera, komponuje początek i zakończenie tekstu na podstawie

ilustracji lub przeczytanego fragmentu utworu;

6) wyróżnia w czytanych utworach literackich dialog, opowiadanie, opis;

7) czyta samodzielnie wybrane książki.

4. Osiągnięcia w zakresie pisania. Uczeń:

1) pisze odręcznie, czytelnie, płynnie, zdania i tekst ciągły, w jednej linii;

rozmieszcza właściwie tekst ciągły na stronie zeszytu, sprawdza i poprawia

napisany tekst;

2) układa i zapisuje opowiadanie złożone z 6–10 poprawnych wypowiedzeń

w ramach zagadnień opracowanych podczas zajęć; opisuje np.

osobę, przedmiot, element świata przyrody na podstawie własnych

obserwacji lub lektury;

3) pisze notatkę, życzenie, ogłoszenie, zaproszenie, podziękowanie, list;

zapisuje adres nadawcy i odbiorcy; pisze krótkie teksty, wykorzystując

aplikacje komputerowe;

4) pisze z pamięci i ze słuchu; przestrzega poprawności ortograficznej

w wyrazach poznanych i opracowanych podczas zajęć;

5) stosuje poprawnie znaki interpunkcyjne na końcu zdania i przecinki

przy wyliczaniu, zapisuje poznane i najczęściej stosowane skróty, w tym

skróty matematyczne;

6) porządkuje wyrazy w kolejności alfabetycznej według pierwszej i drugiej

litery;

7) zapisuje poprawnie liczebniki oraz wybrane, poznane w trakcie zajęć

pojęcia dotyczące różnych dyscyplin naukowych;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

24

8) stosuje poprawną wielkość liter w zapisie tytułów utworów, książek,

poznanych nazw geograficznych, imion i nazwisk;

9) układa i zapisuje zdarzenia we właściwej kolejności, układa i zapisuje

plan wypowiedzi.

5. Osiągnięcia w zakresie kształcenia językowego. Uczeń:

1) wyróżnia w wypowiedziach zdania, w zdaniach wyrazy, w wyrazach samogłoski

i spółgłoski;

2) rozpoznaje zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące w wypowiedziach

ustnych i pisemnych;

3) przekształca zdania oznajmujące w pytania i odwrotnie oraz zdania pojedyncze

w złożone;

4) rozróżnia rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i stosuje je w poprawnej

formie;

5) rozpoznaje wyrazy o znaczeniu przeciwnym, wyrazy pokrewne i o znaczeniu

bliskoznacznym;

6) łączy wyrazy w wypowiedzenia i poprawnie formułuje zdanie pojedyncze

i zdanie złożone;

7) odróżnia i nazywa utwory wierszowane od pisanych prozą, określa,

który tekst jest notatką, zagadką, listem, życzeniem, podziękowaniem,

ogłoszeniem, opowiadaniem, opisem, listem.

6. Osiągnięcia w zakresie samokształcenia. Uczeń:

1) podejmuje próby zapisu nowych, samodzielnie poznanych wyrazów

i sprawdza poprawność ich zapisu, korzystając ze słownika ortograficznego;

2) korzysta z różnych źródeł informacji, np. atlasów, czasopism dla dzieci,

słowników i encyklopedii czy zasobów internetu i rozwija swoje

zainteresowania;

3) wykorzystuje nabyte umiejętności do rozwiązywania problemów i eksploracji

świata, dbając o własny rozwój i tworząc indywidualne strategie

uczenia się.

Propozycja lektur do wspólnego i indywidualnego czytania:

1) Hans Christian Andersen, Baśnie (do wyboru);

2) Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych

i sześciu lewych);

3) Jan Brzechwa, Brzechwa dzieciom;

4) Alina Centkiewiczowa i Czesław Centkiewicz, Zaczarowana zagroda;

5) Waldemar Cichoń, Cukierku, ty łobuzie!;

6) Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą;

7) Mira Jaworczakowa, Oto jest Kasia;

8) Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka;

9) Leszek Kołakowski, Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca?;

10) Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku;

11) Maria Krüger, Karolcia;

12) Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn;

13) Hugh Lofting, Doktor Dolittle i jego zwierzęta;

14) Marcin Pałasz, Sposób na Elfa;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

25

15) Joanna Papuzińska, Asiunia;

16) Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony;

17) Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją;

18) Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska;

19) Maria Terlikowska, Drzewo do samego nieba;

20) Julian Tuwim, Wiersze dla dzieci;

21) Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta

w baśni i legendzie;

22) Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze;

23) Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika;

24) Łukasz Wierzbicki, Dziadek i niedźwiadek.

II. Edukacja matematyczna.

1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia stosunków przestrzennych i cech wielkościowych.

Uczeń:

1) określa i prezentuje wzajemne położenie przedmiotów na płaszczyźnie

i w przestrzeni; określa i prezentuje kierunek ruchu przedmiotów oraz

osób; określa położenie przedmiotu na prawo/na lewo od osoby widzianej

z przodu (także przedstawionej na fotografii czy obrazku);

2) porównuje przedmioty pod względem wyróżnionej cechy wielkościowej,

np. długości czy masy; dokonuje klasyfikacji przedmiotów;

3) posługuje się pojęciami: pion, poziom, skos.

2. Osiągnięcia w zakresie rozumienia liczb i ich własności. Uczeń:

1) liczy (w przód i wstecz) od podanej liczby po 1, po 2, po 10 itp.;

2) odczytuje i zapisuje, za pomocą cyfr, liczby od zera do tysiąca oraz wybrane

liczby do miliona (np. 1 500, 10 000, 800 000);

3) wyjaśnia znaczenie cyfr w zapisie liczby; wskazuje jedności, dziesiątki,

setki itd., określa kolejność, posługując się liczbą porządkową;

4) porównuje liczby; porządkuje liczby od najmniejszej do największej

i odwrotnie; rozumie sformułowania typu: liczba o 7 większa, liczba

o 10 mniejsza; stosuje znaki: <, =, >.

3. Osiągnięcia w zakresie posługiwania się liczbami. Uczeń:

1) wyjaśnia istotę działań matematycznych – dodawania, odejmowania,

mnożenia, dzielenia oraz związki między nimi; korzysta intuicyjnie

z własności działań;

2) dodaje do podanej liczby w pamięci i od podanej liczby odejmuje w pamięci:

liczbę jednocyfrową, liczbę 10, liczbę 100 oraz wielokrotności 10

i 100 (w prostszych przykładach);

3) mnoży i dzieli w pamięci w zakresie tabliczki mnożenia; mnoży w pamięci

przez 10 liczby mniejsze od 20; rozwiązuje równania z niewiadomą

zapisaną w postaci okienka (uzupełnia okienko); stosuje własne

strategie, wykonując obliczenia; posługuje się znakiem równości i znakami

czterech podstawowych działań;

4) dodaje i odejmuje liczby dwucyfrowe, zapisując w razie potrzeby cząstkowe

wyniki działań lub, wykonując działania w pamięci, od razu podaje

wynik; oblicza sumy i różnice większych liczb w prostych przykładach

typu: 250 + 50, 180 – 30; mnoży liczby dwucyfrowe przez 2, zapisując,

jeśli ma taką potrzebę, cząstkowe wyniki działań; przy obliczeniach stosuje

własne strategie.

4. Osiągnięcia w zakresie czytania tekstów matematycznych. Uczeń:

1) analizuje i rozwiązuje zadania tekstowe proste i wybrane złożone;

dostrzega problem matematyczny oraz tworzy własną strategię jego

rozwiązania, odpowiednią do warunków zadania; opisuje rozwiązanie

za pomocą działań, równości z okienkiem, rysunku lub w inny wybrany

przez siebie sposób;

2) układa zadania i je rozwiązuje, tworzy łamigłówki matematyczne, wykorzystuje

w tym procesie własną aktywność artystyczną, techniczną,

konstrukcyjną; wybrane działania realizuje za pomocą prostych aplikacji

komputerowych.

5. Osiągnięcia w zakresie rozumienia pojęć geometrycznych. Uczeń:

1) rozpoznaje – w naturalnym otoczeniu (w tym na ścianach figur przestrzennych)

i na rysunkach – figury geometryczne: prostokąt, kwadrat,

trójkąt, koło; wyodrębnia te figury spośród innych figur; kreśli przy linijce

odcinki i łamane; rysuje odręcznie prostokąty (w tym kwadraty),

wykorzystując sieć kwadratową;

2) mierzy długości odcinków, boków figur geometrycznych itp.; podaje

wynik pomiaru, posługując się jednostkami długości: centymetr, metr,

milimetr; wyjaśnia związki między jednostkami długości; posługuje się

wyrażeniami dwumianowanymi; wyjaśnia pojęcie kilometr;

3) mierzy obwody różnych figur za pomocą narzędzi pomiarowych, także

w kontekstach z życia codziennego; oblicza obwód trójkąta i prostokąta

(w tym także kwadratu) o danych bokach;

4) dostrzega symetrię w środowisku przyrodniczym, w sztuce użytkowej

i innych wytworach człowieka obecnych w otoczeniu dziecka.

6. Osiągnięcia w zakresie stosowania matematyki w sytuacjach życiowych oraz

w innych obszarach edukacji. Uczeń:

1) klasyfikuje obiekty i różne elementy środowiska społeczno-przyrodniczego

z uwagi na wyodrębnione cechy; dostrzega rytm w środowisku

przyrodniczym, sztuce użytkowej i innych wytworach człowieka, obecnych

w środowisku dziecka;

2) dzieli na dwie i cztery równe części, np. kartkę papieru, czekoladę; używa

pojęć: połowa, dwa i pół, cztery równe części, czwarta część lub

ćwierć;

3) wykonuje obliczenia pieniężne; zamienia złote na grosze i odwrotnie,

rozróżnia nominały na monetach i banknotach, wskazuje różnice w ich

sile nabywczej;

4) odczytuje godziny na zegarze ze wskazówkami oraz elektronicznym

(wyświetlającym cyfry w systemie 24-godzinnym); wykonuje proste

obliczenia dotyczące czasu; posługuje się jednostkami czasu: doba,

godzina, minuta, sekunda; posługuje się stoperem, aplikacjami telefonu,

tabletu, komputera; zapisuje daty np. swojego urodzenia lub

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

27

datę bieżącą; posługuje się kalendarzem; odczytuje oraz zapisuje znaki

rzymskie co najmniej do XII;

5) mierzy temperaturę za pomocą termometru oraz odczytuje ją;

6) dokonuje obliczeń szacunkowych w różnych sytuacjach życiowych;

7) waży; używa określeń: kilogram, dekagram, gram, tona; zna zależności

między tymi jednostkami; odmierza płyny; używa określeń: litr, pół litra,

ćwierć litra;

8) wykorzystuje warcaby, szachy i inne gry planszowe lub logiczne do

rozwijania umiejętności myślenia strategicznego, logicznego, rozumienia

zasad itd.; przekształca gry, tworząc własne strategie i zasady

organizacyjne;

9) wykorzystuje nabyte umiejętności do rozwiązywania problemów, działań

twórczych i eksploracji świata, dbając o własny rozwój i tworząc

indywidualne strategie uczenia się.

III. Edukacja społeczna.

1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia środowiska społecznego. Uczeń:

1) identyfikuje się z grupą społeczną, do której należy: rodzina, klasa

w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje

normy i reguły postępowania w tych grupach;

2) wyjaśnia, iż wszyscy ludzie posiadają prawa i obowiązki, wymienia własne

prawa i obowiązki, przestrzega ich i stosuje je w codziennym życiu;

3) przyjmuje konsekwencje swojego uczestnictwa w grupie i własnego

w niej postępowania w odniesieniu do przyjętych norm i zasad;

4) ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnosząc się do poznanych

wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość,

odpowiedzialność, przyjaźń, życzliwość, umiar, powściągliwość, pomoc,

zadośćuczynienie, przepraszanie, uznanie, uczciwość, wdzięczność

oraz inne, respektowane przez środowisko szkolne;

5) przedstawia siebie i grupę, do której należy, zapisuje swój adres, adres

szkoły, zawód i miejsce pracy rodziców; posługuje się danymi osobistymi

wyłącznie w sytuacjach bezpiecznych dla siebie i reprezentowanych

osób; jest powściągliwy w używaniu takich danych w sytuacjach nowych

i wirtualnych;

6) rozpoznaje i nazywa wybrane grupy społeczne, do których nie należy,

a które wzbudzają jego zainteresowanie, np. drużyny i kluby sportowe,

zespoły artystyczne, a także inne narodowości;

7) opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając

w nich postaci fikcyjne i realne;

8) stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu

uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych

w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia

pomocy chorym i niepełnosprawnym dzieciom, organizacje

ekologiczne, a także stowarzyszenia dużych grup społecznych, jak miasta

i państwa czy Unia Europejska;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

28

9) szanuje zwyczaje i tradycje różnych grup społecznych i narodów, przedstawia

i porównuje zwyczaje ludzi, np. dotyczące świąt w różnych regionach

Polski, a także w różnych krajach;

10) wykorzystuje pracę zespołową w procesie uczenia się, w tym przyjmując

rolę lidera zespołu i komunikuje się za pomocą nowych technologii.

2. Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń:

1) opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia

związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia

wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lub inne;

2) rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane

stroje ludowe, np. związane z regionem Polski, w którym mieszka;

3) uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci

narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk;

zachowuje się godnie i z szacunkiem podczas śpiewania lub słuchania

hymnu, wciągania flagi na maszt itp.;

4) rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka,

wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego

władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę

pierwszej stolicy Polski;

5) wyjaśnia znaczenie wybranych zwyczajów i tradycji polskich;

6) opisuje znaczenie dorobku minionych epok w życiu człowieka, jest

świadomy, że stosuje w swej aktywności ten dorobek, np. cyfry arabskie

i rzymskie, papier, mydło, instrumenty muzyczne itp.;

7) opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje

informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan

Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie,

alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka – cichociemna

gen. Elżbieta Zawacka „Zo”.

IV. Edukacja przyrodnicza.

1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia środowiska przyrodniczego. Uczeń:

1) rozpoznaje w swoim otoczeniu popularne gatunki roślin i zwierząt,

w tym zwierząt hodowlanych, a także gatunki objęte ochroną;

2) rozpoznaje i wyróżnia cechy ekosystemów, takich jak: łąka, jezioro, rzeka,

morze, pole, staw, las, las gospodarczy; określa składowe i funkcje

ekosystemu na wybranym przykładzie, np. las, warstwy lasu, polany,

torfowiska, martwe drzewo w lesie;

3) rozpoznaje wybrane zwierzęta i rośliny, których w naturalnych warunkach

nie spotyka się w polskim środowisku przyrodniczym;

4) odszukuje w różnych dostępnych zasobach, w tym internetowych, informacje

dotyczące środowiska przyrodniczego, potrzebne do wykonania

zadania, ćwiczenia;

5) prowadzi proste hodowle roślin, przedstawia zasady opieki nad zwierzętami,

domowymi, hodowlanymi i innymi;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

29

6) planuje, wykonuje proste obserwacje, doświadczenia i eksperymenty

dotyczące obiektów i zjawisk przyrodniczych, tworzy notatki z obserwacji,

wyjaśnia istotę obserwowanych zjawisk według procesu przyczynowo-

skutkowego i czasowego;

7) chroni przyrodę, wskazuje wybrane miejsca ochrony przyrody oraz parki

narodowe, pomniki przyrody w najbliższym otoczeniu – miejscowości,

regionie;

8) segreguje odpady i ma świadomość przyczyn i skutków takiego postępowania.

2. Osiągnięcia w zakresie funkcji życiowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa

i odpoczynku. Uczeń:

1) przedstawia charakterystykę wybranych zajęć i zawodów ludzi znanych

z miejsca zamieszkania oraz zawodów użyteczności publicznej: nauczyciel,

żołnierz, policjant, strażak, lekarz, pielęgniarz czy leśnik, a ponadto

rozumie istotę pracy w służbach mundurowych i medycznych;

2) posługuje się numerami telefonów alarmowych, formułuje komunikat

– wezwanie o pomoc: Policji, Pogotowia Ratunkowego, Straży

Pożarnej;

3) posługuje się danymi osobowymi w kontakcie ze służbami mundurowymi

i medycznymi, w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia;

4) dba o higienę oraz estetykę własną i otoczenia;

5) reaguje stosownym zachowaniem w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa,

zdrowia jego lub innej osoby;

6) wymienia wartości odżywcze produktów żywnościowych; ma świadomość

znaczenia odpowiedniej diety dla utrzymania zdrowia, ogranicza

spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i niezdrowych,

zachowuje umiar w spożywaniu produktów słodzonych, zna konsekwencje

zjadania ich w nadmiarze;

7) przygotowuje posiłki służące utrzymaniu zdrowia;

8) ubiera się odpowiednio do stanu pogody, poszukuje informacji na temat

pogody, wykorzystując np. internet;

9) rozróżnia podstawowe znaki drogowe, stosuje przepisy bezpieczeństwa

w ruchu drogowym i miejscach publicznych; przestrzega zasad

zachowania się w środkach publicznego transportu zbiorowego;

10) stosuje się do zasad bezpieczeństwa w szkole, odnajduje drogę ewakuacyjną,

rozpoznaje znaki i symbole informujące o różnych rodzajach

niebezpieczeństw oraz zachowuje się zgodnie z informacją w nich zawartą;

stosuje zasady bezpiecznej zabawy w różnych warunkach i porach

roku;

11) ma świadomość istnienia zagrożeń ze środowiska naturalnego, np.

nagła zmiana pogody, huragan, ulewne deszcze, burza, susza oraz ich

następstwa: powódź, pożar, piorun; określa odpowiednie sposoby zachowania

się człowieka w takich sytuacjach;

12) ma świadomość obecności nieprawdziwych informacji, np. w przestrzeni

wirtualnej, publicznej; sprawdza informacje, zadając pytania

nauczycielowi, rodzicom, policjantowi;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

30

13) stosuje zasady bezpieczeństwa podczas korzystania z urządzeń cyfrowych,

rozumie i respektuje ograniczenia związane z czasem pracy z takimi

urządzeniami, oraz stosuje zasady netykiety;

14) ma świadomość, iż nieodpowiedzialne korzystanie z technologii ma

wpływ na utratę zdrowia człowieka;

15) ma świadomość pozytywnego znaczenia technologii w życiu człowieka.

3. Osiągnięcia w zakresie rozumienia przestrzeni geograficznej. Uczeń:

1) określa położenie i warunki naturalne swojej miejscowości oraz okolicy,

opisuje charakterystyczne formy terenu, składniki przyrody, charakterystyczne

miejsca, np. miejsca pamięci narodowej, najważniejsze

zakłady pracy, w tym ważniejsze przedsiębiorstwa produkcyjne i usługowe,

interesujące zabytki, pomniki, tereny rekreacyjne, parki krajobrazowe,

parki narodowe;

2) wskazuje na mapie fizycznej Polski jej granice, główne miasta, rzeki,

nazwy krain geograficznych;

3) czyta proste plany, wskazuje kierunki główne na mapie, odczytuje

podstawowe znaki kartograficzne map, z których korzysta; za pomocą

komputera, wpisując poprawnie adres, wyznacza np. trasę przejazdu

rowerem;

4) wymienia nazwę stolicy Polski i charakterystyczne obiekty, wyjaśnia

znaczenie stolicy dla całego kraju, wskazuje na mapie jej położenie;

5) przedstawia charakterystyczne dla Polski dyscypliny sportowe, gospodarcze

lub inne np. artystyczną działalność człowieka, w której Polska

odnosi sukcesy lub z niej słynie;

6) wyznacza kierunki główne w terenie na podstawie cienia, określa,

z którego kierunku wieje wiatr, rozpoznaje charakterystyczne rodzaje

opadów;

7) przedstawia położenie Ziemi w Układzie Słonecznym.

V. Edukacja plastyczna.

1. Osiągnięcia w zakresie percepcji wizualnej, obserwacji i doświadczeń. Uczeń:

1) wyróżnia w obrazach, ilustracjach, impresjach plastycznych, plakatach,

na fotografiach:

a) kształty obiektów – nadaje im nazwę i znaczenie, podaje części

składowe,

b) wielkości i proporcje, położenie obiektów i elementów złożonych,

różnice i podobieństwa w wyglądzie tego samego przedmiotu

w zależności od położenia i zmiany stanowiska osoby patrzącej

na obiekt,

c) barwę, walor różnych barw, różnice walorowe w zakresie jednej

barwy, fakturę,

d) cechy charakterystyczne i indywidualne ludzi w zależności od

wieku, płci, typu budowy; cechy charakterystyczne zwierząt, różnice

w budowie, kształcie, ubarwieniu, sposobach poruszania się;

2) określa w swoim otoczeniu kompozycje obiektów i zjawisk, np. zamknięte

(mozaiki na dywanie, rytmy na przedmiotach użytkowych),

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

31

otwarte (chmury, papiery ozdobne, pościel, firany), kompozycje o budowie

symetrycznej.

2. Osiągnięcia w zakresie działalności ekspresji twórczej. Uczeń:

1) rysuje kredką, kredą, ołówkiem, patykiem (płaskim i okrągłym), piórem,

węglem, mazakiem;

2) maluje farbami, tuszami przy użyciu pędzli (płaskich, okrągłych), palców,

stempli;

3) wydziera, wycina, składa, przylepia, wykorzystując gazetę, papier kolorowy,

makulaturę, karton, ścinki tekstylne itp.;

4) modeluje (lepi i konstruuje) z gliny, modeliny, plasteliny, mas papierowych

i innych, zarówno z materiałów naturalnych i przemysłowych;

5) powiela za pomocą kalki, tuszu, farby, stempla wykonanego, np.

z korka i innych tworzyw, a także przy pomocy prostych programów

komputerowych;

6) wykonuje prace, modele, rekwizyty, impresje plastyczne potrzebne do

aktywności artystycznej i naukowej;

7) wykonuje prace i impresje plastyczne jako formy przekazania i przedstawienia

uczuć, nastrojów i zachowań (np. prezent, zaproszenie);

8) ilustruje sceny i sytuacje (realne i fantastyczne) inspirowane wyobraźnią,

baśnią, opowiadaniem i muzyką; korzysta z narzędzi multimedialnych;

9) tworzy przy użyciu prostej aplikacji komputerowej, np. plakaty, ulotki

i inne wytwory.

3. Osiągnięcia w zakresie recepcji sztuk plastycznych. Uczeń:

1) nazywa dziedziny sztuk plastycznych, np. malarstwo, rzeźbę, w tym

dziedziny sztuki użytkowej, np. meblarstwo, tkactwo, ceramikę, hafciarstwo,

architekturę, grafikę komputerową;

2) rozpoznaje i nazywa podstawowe gatunki dzieł malarskich i graficznych:

pejzaż, portret, scena rodzajowa; nazywa wybrane przykłady

dzieł znanych artystów: malarzy, rzeźbiarzy, architektów z regionu swego

pochodzenia lub innych;

3) wyjaśnia pojęcia: oryginał czy kopia obrazu lub rzeźby; miniatura obrazu

lub rzeźby; reprodukcja itp.; wskazuje miejsca prezentacji sztuk

plastycznych.

VI. Edukacja techniczna.

1. Osiągnięcia w zakresie organizacji pracy. Uczeń:

1) planuje i realizuje własne projekty/prace; realizując te projekty/prace

współdziała w grupie;

2) wyjaśnia znaczenie oraz konieczność zachowania ładu, porządku i dobrej

organizacji miejsca pracy ze względów bezpieczeństwa;

3) ocenia projekty/prace, wykorzystując poznane i zaakceptowane wartości:

systematyczność działania, pracowitość, konsekwencja, gospodarność,

oszczędność, umiar w odniesieniu do korzystania z czasu, materiałów,

narzędzi i urządzeń;

4) organizuje pracę, wykorzystuje urządzenia techniczne i technologie;

zwraca uwagę na zdrowie i zachowanie bezpieczeństwa,

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

32

z uwzględnieniem selekcji informacji, wykonywania czynności użytecznych

lub potrzebnych.

2. Osiągnięcia w zakresie znajomości informacji technicznej, materiałów i technologii

wytwarzania. Uczeń:

1) odczytuje podstawowe informacje techniczne i stosuje w działaniu

sposoby użytkowania: materiału, narzędzi, urządzenia zgodnie z instrukcją,

w tym multimedialną;

2) wykonuje przedmioty użytkowe, w tym dekoracyjne i modele techniczne:

a) z zastosowaniem połączeń nierozłącznych: sklejanie klejem,

wiązanie, szycie lub zszywanie zszywkami, sklejanie taśmą itp.,

b) używając połączeń rozłącznych: spinanie spinaczami biurowymi,

wiązanie sznurkiem lub wstążką ozdobną,

c) bez użycia kleju, taśm, zszywek, np. wybrane modele technik

origami, modele kartonowe nacinane,

d) z wykorzystaniem prądu elektrycznego: lampion, dekoracja

świąteczna;

3) stosuje poznaną technologię przy wykonywaniu przedmiotów użytkowych

lub montowaniu wybranych modeli urządzeń technicznych;

4) wykonuje przedmiot/model/pracę według własnego planu i opracowanego

sposobu działania.

3. Osiągnięcia w zakresie stosowania narzędzi i obsługi urządzeń technicznych.

Uczeń:

1) wyjaśnia działanie i funkcję narzędzi i urządzeń wykorzystywanych

w gospodarstwie domowym i w szkole;

2) posługuje się bezpiecznie prostymi narzędziami pomiarowymi, urządzeniami

z gospodarstwa domowego, a także urządzeniami dostępnymi

w szkole.

VII. Edukacja informatyczna.

1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia, analizowania i rozwiązywania problemów.

Uczeń:

1) układa w logicznym porządku: obrazki, teksty, polecenia (instrukcje)

składające się m.in. na codzienne czynności;

2) tworzy polecenie lub sekwencje poleceń dla określonego planu działania

prowadzące do osiągnięcia celu;

3) rozwiązuje zadania, zagadki i łamigłówki prowadzące do odkrywania

algorytmów.

2. Osiągnięcia w zakresie programowania i rozwiązywania problemów z wykorzystaniem

komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

1) programuje wizualnie: proste sytuacje lub historyjki według pomysłów

własnych i pomysłów opracowanych wspólnie z innymi uczniami, pojedyncze

polecenia, a także ich sekwencje sterujące obiektem na ekranie

komputera bądź innego urządzenia cyfrowego;

2) tworzy proste rysunki, dokumenty tekstowe, łącząc tekst z grafiką, np.

zaproszenia, dyplomy, ulotki, ogłoszenia; powiększa, zmniejsza, kopiuje,

wkleja i usuwa elementy graficzne i tekstowe – doskonali przy tym umiejętności

pisania, czytania, rachowania i prezentowania swoich pomysłów;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

33

3) zapisuje efekty swojej pracy we wskazanym miejscu.

3. Osiągnięcia w zakresie posługiwania się komputerem, urządzeniami cyfrowymi

i sieciami komputerowymi. Uczeń:

1) posługuje się komputerem lub innym urządzeniem cyfrowym oraz

urządzeniami zewnętrznymi przy wykonywaniu zadania;

2) kojarzy działanie komputera lub innego urządzenia cyfrowego z efektami

pracy z oprogramowaniem;

3) korzysta z udostępnionych mu stron i zasobów internetowych.

4. Osiągnięcia w zakresie rozwijania kompetencji społecznych. Uczeń:

1) współpracuje z uczniami, wymienia się z nimi pomysłami i doświadczeniami,

wykorzystując technologię;

2) wykorzystuje możliwości technologii do komunikowania się w procesie

uczenia się.

5. Osiągnięcia w zakresie przestrzegania prawa i zasad bezpieczeństwa. Uczeń:

1) posługuje się udostępnioną mu technologią zgodnie z ustalonymi

zasadami;

2) rozróżnia pożądane i niepożądane zachowania innych osób (również

uczniów) korzystających z technologii, zwłaszcza w sieci internet;

3) przestrzega zasad dotyczących korzystania z efektów pracy innych osób

i związanych z bezpieczeństwem w internecie.

VIII. Edukacja muzyczna.

1. Osiągnięcia w zakresie słuchania muzyki. Uczeń:

1) słucha, poszukuje źródeł dźwięku i je identyfikuje;

2) słucha muzyki w połączeniu z aktywnością ruchową, gestami dźwiękotwórczymi:

klaskanie, pstrykanie, tupanie, uderzanie o uda itp. oraz

z towarzyszeniem prostych opracowań instrumentalnych;

3) reaguje na sygnały muzyczne w różnych sytuacjach zadaniowych;

4) odróżnia dźwięki muzyki, np. wysokie – niskie, długie – krótkie, ciche

– głośne, głosy ludzkie: sopran, bas; odróżnia i nazywa wybrane

instrumenty muzyczne;

5) rozróżnia muzykę wykonywaną przez solistę, chór, orkiestrę;

6) rozróżnia na podstawie słuchanego utworu muzykę: smutną, wesołą,

skoczną, marszową itp.;

7) słucha w skupieniu krótkich utworów muzycznych.

2. Osiągnięcia w zakresie ekspresji muzycznej. Śpiew. Uczeń:

1) śpiewa różne zestawy głosek, sylaby, wykorzystuje poznane melodie

i tworzy własne, naśladuje odgłosy zwierząt;

2) nuci poznane melodie, śpiewa piosenki podczas zabawy, nauki, uroczystości

szkolnych, świąt w tym świąt narodowych;

3) śpiewa śpiewanki, piosenki i pieśni charakterystyczne dla tradycji i zwyczajów

polskich, kilka utworów patriotycznych i historycznych;

4) śpiewa dbając o prawidłową postawę, artykulację i oddech, przy zachowaniu

naturalnej skali głosu;

5) rozpoznaje i śpiewa hymn Polski;

6) śpiewa kilka wybranych krótkich piosenek w języku obcym.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

34

3. Improwizacja ruchowa, rytmika i taniec. Uczeń:

1) przedstawia ruchem treść muzyczną (np. dynamikę, nastrój, wysokość

dźwięku, tempo, artykulację) oraz treść pozamuzyczną (np. fabułę, odczucia,

przekład znaczeniowy słów);

2) interpretuje ruchem schematy rytmiczne;

3) tworzy improwizacje ruchowe inspirowane wyliczankami, rymowankami

i rytmizowanymi tekstami;

4) wykonuje pląsy;

5) porusza się i tańczy według utworzonych przez siebie układów ruchowych,

z rekwizytem, bez rekwizytu do muzyki i przy muzyce;

6) tworzy sekwencje i układy poruszania się do ulubionych przez siebie

utworów muzycznych, wykorzystuje je do animacji i zabawy w grupie;

7) tańczy według układów ruchowych charakterystycznych dla wybranych

tańców (w tym integracyjnych, ludowych polskich oraz innych krajów

Europy i świata).

4. Gra na instrumentach muzycznych. Uczeń:

1) gra zadane przez nauczyciela i własne schematy rytmiczne;

2) wykonuje tematy rytmiczne wybranych, znanych utworów muzycznych

(ludowych, popularnych, dziecięcych, klasycznych, wokalnych,

instrumentalnych, polskich i zagranicznych) z użyciem instrumentów

perkusyjnych;

3) realizuje schematy i tematy rytmiczne, eksperymentuje przy użyciu np.

patyczków, pudełek, papieru, trawy, piszczałek, gwizdków, kogucików

na wodę;

4) wykonuje instrumenty m.in. z materiałów naturalnych i innych oraz

wykorzystuje tak powstałe instrumenty do akompaniamentu, realizacji

dźwięku podczas zabaw i zadań edukacyjnych, organizacji koncertów

i przedstawień teatralnych;

5) wykonuje akompaniament do śpiewu, stosuje gesty dźwiękotwórcze

(np. tupanie, klaskanie, pstrykanie, uderzanie o uda);

6) eksperymentuje i poszukuje dźwięków, fragmentów znanych melodii

przy użyciu np. dzwonków, ksylofonu, fletu podłużnego, flażoletu – flecika

polskiego;

7) gra melodie piosenek i utworów instrumentalnych, do wyboru:

na dzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie – fleciku polskim

lub innych.

5. Osiągnięcia w zakresie znajomości form zapisu dźwięku. Uczeń:

1) wyjaśnia różne formy zapisu dźwięków, muzyki, np. nagranie przy pomocy

komputera, dyktafonu, telefonu, czy zapis przy pomocy notacji

muzycznej;

2) zapisuje w zabawie z instrumentami perkusyjnymi dźwięki np. poprzez

układ piktogramów, klocków rytmicznych, kolorów, liczb, czy obrazków;

szyfruje, koduje, wykorzystuje utworzony zapis w zabawie;

3) korzysta z wybranego zapisu melodii w czasie gry na instrumencie:

dzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie – fleciku polskim.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

35

IX. Wychowanie fizyczne.

1. Osiągnięcia w zakresie utrzymania higieny osobistej i zdrowia. Uczeń:

1) utrzymuje w czystości ręce i całe ciało, przebiera się przed zajęciami

ruchowymi i po ich zakończeniu; wykonuje te czynności samodzielnie

i w stosownym momencie;

2) dostosowuje strój do rodzaju pogody i pory roku w trakcie zajęć ruchowych

odpowiednio na świeżym powietrzu i w pomieszczeniu;

3) wyjaśnia znaczenie ruchu w procesie utrzymania zdrowia;

4) przygotowuje we właściwych sytuacjach i w odpowiedni sposób swoje

ciało do wykonywania ruchu;

5) ma świadomość znaczenia systematyczności i wytrwałości w wykonywaniu

ćwiczeń;

6) uznaje, że każdy człowiek ma inne możliwości w zakresie sprawności

fizycznej, akceptuje sytuację dzieci, które z uwagi na chorobę nie mogą

być sprawne w każdej formie ruchu.

2. Osiągnięcia w zakresie sprawności motorycznych. Uczeń:

1) przyjmuje podstawowe pozycje do ćwiczeń: postawa zasadnicza, rozkrok,

wykrok, zakrok, stanie jednonóż, klęk podparty, przysiad podparty,

podpór przodem, podpór tyłem, siad klęczny, skrzyżny, skulony,

prosty;

2) pokonuje w biegu przeszkody naturalne i sztuczne, biega z wysokim

unoszeniem kolan, biega w połączeniu ze skokiem, przenoszeniem

przyborów np. piłki, pałeczki, z rzutem do celu ruchomego i nieruchomego,

bieg w różnym tempie, realizuje marszobieg;

3) rzuca i podaje jednorącz, w miejscu i ruchu, oburącz do przodu, znad

głowy, piłką małą i dużą, rzuca małymi przyborami na odległość i do

celu, skacze jednonóż i obunóż ze zmianą tempa, kierunku, pozycji ciała,

skacze w dal dowolnym sposobem, skacze przez skakankę, wykonuje

przeskok zawrotny przez ławeczkę, naskoki i zeskoki, skoki zajęcze;

4) wykonuje ćwiczenia zwinnościowe:

a) skłony, skrętoskłony, przetoczenie, czołganie, podciąganie,

b) czworakowanie ze zmianą kierunku i tempa ruchu,

c) wspina się,

d) mocowanie w pozycjach niskich i wysokich,

e) podnoszenie i przenoszenie przyborów;

5) wykonuje przewrót w przód z przysiadu podpartego;

6) wykonuje ćwiczenia równoważne bez przyboru i z przyborem np. na ławeczce

gimnastycznej;

7) samodzielnie wykonuje ćwiczenia prowadzące do zapobiegania wadom

postawy.

3. Osiągnięcia w zakresie różnych form rekreacyjno-sportowych. Uczeń:

1) organizuje zespołową zabawę lub grę ruchową z wykorzystaniem przyboru

lub bez;

2) zachowuje powściągliwość w ocenie sprawności fizycznej koleżanek

i kolegów – uczestników zabawy, respektuje ich prawo do indywidualnego

tempa rozwoju, radzi sobie w sytuacji przegranej i akceptuje

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

36

zwycięstwo, np. drużyny przeciwnej, gratuluje drużynie zwycięskiej

sukcesu;

3) respektuje przepisy, reguły zabaw i gier ruchowych, przepisy ruchu

drogowego w odniesieniu do pieszych, rowerzystów, rolkarzy, biegaczy

i innych osób, których poruszanie się w miejscu publicznym może stwarzać

zagrożenie bezpieczeństwa;

4) uczestniczy w zabawach i grach zespołowych, z wykorzystaniem różnych

rodzajów piłek;

5) wykonuje prawidłowo elementy charakterystyczne dla gier zespołowych:

rzuty i chwyty ringo, podania piłki do partnera jednorącz

i oburącz w miejscu lub w ruchu, odbicia piłki, kozłowanie w miejscu

i w ruchu, podania piłki w miejscu i w ruchu, prowadzenie piłki, strzał

do celu;

6) układa zespołowe zabawy ruchowe i w nich uczestniczy, ma świadomość,

iż sukces w takiej zabawie odnosi się dzięki sprawności, zaradności

i współdziałaniu;

7) jeździ na dostępnym sprzęcie sportowym, np. hulajnodze, rolkach, rowerze,

sankach, łyżwach.

X. Edukacja językowa. Język obcy nowożytny.

1. Uczeń posługuje się bardzo podstawowym zasobem środków językowych dotyczących

jego samego i jego najbliższego otoczenia, umożliwiającym realizację

pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:

1) ja i moi bliscy (rodzina, przyjaciele);

2) moje miejsce zamieszkania (mój dom, moja miejscowość);

3) moja szkoła;

4) popularne zawody;

5) mój dzień, moje zabawy;

6) jedzenie;

7) sklep;

8) mój czas wolny i wakacje;

9) święta i tradycje, mój kraj;

10) sport;

11) moje samopoczucie;

12) przyroda wokół mnie;

13) świat baśni i wyobraźni.

2. Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, artykułowane wyraźnie i powoli,

w standardowej odmianie języka:

1) reaguje na polecenia;

2) rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz

prostych piosenek i wierszyków, szczególnie gdy są wspierane np. obrazkami,

rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami;

3) znajduje w wypowiedzi określone informacje.

3. Uczeń rozumie wyrazy oraz jedno lub kilkuzdaniowe, bardzo proste wypowiedzi

pisemne (np. historyjki obrazkowe z tekstem, opowiadania):

1) rozumie ogólny sens tekstu, szczególnie gdy jest wspierany obrazem

lub dźwiękiem;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

37

2) znajduje w wypowiedzi określone informacje.

4. W zakresie wypowiedzi ustnych uczeń:

1) powtarza wyrazy i proste zdania;

2) tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa

obiekty z otoczenia i opisuje je, nazywa czynności;

3) recytuje wiersze, rymowanki, odgrywa dialogi, śpiewa piosenki – samodzielnie

lub w grupie np. w realizacji małych form teatralnych;

4) używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5. W zakresie wypowiedzi pisemnych uczeń:

1) przepisuje wyrazy i proste zdania;

2) pisze pojedyncze wyrazy i zwroty;

3) pisze bardzo proste i krótkie zdania według wzoru i samodzielnie.

6. W zakresie reagowania uczeń:

1) reaguje werbalnie i niewerbalnie na polecenia;

2) przedstawia siebie i inne osoby – mówi np. jak się nazywa, ile ma lat,

skąd pochodzi, co potrafi robić;

3) zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4) stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe (np. wita się i żegna, dziękuje,

prosi, przeprasza);

5) wyraża swoje upodobania.

7. W zakresie przetwarzania tekstu uczeń nazywa w języku obcym nowożytnym

np. osoby, zwierzęta, przedmioty, czynności – z najbliższego otoczenia oraz

przedstawione w materiałach wizualnych i audiowizualnych.

8. Uczeń:

1) wie, że ludzie posługują się różnymi językami i aby się z nimi porozumieć,

warto nauczyć się ich języka;

2) posiada podstawowe informacje o krajach, w których ludzie posługują

się danym językiem obcym.

9. Uczeń potrafi określić, czego się nauczył, i wie, w jaki sposób może samodzielnie

pracować nad językiem (np. przez oglądanie bajek w języku obcym nowożytnym,

korzystanie ze słowników obrazkowych i gier edukacyjnych).

10. Uczeń współpracuje z rówieśnikami w trakcie nauki.

16. Uczeń korzysta ze źródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. ze słowników

obrazkowych, książeczek), również za pomocą technologii informacyjno-

komunikacyjnych.

XI. Edukacja językowa. Język mniejszości narodowej lub etnicznej.

1. Świadomość własnego dziedzictwa narodowego lub etnicznego. Uczeń:

1) dostrzega i rozumie wartość swego języka ojczystego, ma świadomość

swojej tożsamości narodowej lub etnicznej;

2) poznaje elementy przyrody, kultury materialnej i duchowej mniejszości

narodowej lub etnicznej, do której należy;

3) poznaje elementy historii mniejszości narodowej lub etnicznej, do której

należy.

2. Kształcenie językowe. Uczeń:

1) uważnie słucha wypowiedzi i korzysta z przekazywanych informacji;

2) czyta ze zrozumieniem teksty literackie oraz informacyjne;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

38

3) wyciąga wnioski z przesłanek zawartych w tekście;

4) wyszukuje w tekście potrzebne informacje i w miarę możliwości korzysta

ze słowników i encyklopedii przeznaczonych dla dzieci na I etapie

edukacyjnym;

5) zna formy użytkowe: życzenia, zaproszenie, zawiadomienie, list, notatka

do kroniki;

6) zna i stosuje formy grzecznościowe w kontaktach międzyludzkich;

7) tworzy w formie ustnej i pisemnej kilkuzdaniową wypowiedź, krótkie

opowiadanie i opis, list prywatny, życzenia, zaproszenie;

8) dobiera właściwe formy komunikowania się w różnych sytuacjach

społecznych;

9) przejawia wrażliwość estetyczną w wypowiedziach inspirowanych

twórczością dla dzieci, tworzy, przekształca i rozwija swoje wypowiedzi;

10) uczestniczy w rozmowach: zadaje pytania, udziela odpowiedzi i prezentuje

własne zdanie;

11) poszerza zasób słownictwa, czytając teksty literackie oraz inne teksty

kultury;

12) zna alfabet: rozróżnia litery, głoski, znaki fonetyczne; dzieli wyrazy

na sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, oddziela zdania w tekście i poprawnie

je zapisuje (zgodnie z elementarnymi zasadami ortografii i interpunkcji);

13) pisze czytelnie i estetycznie;

14) przepisuje teksty, pisze z pamięci i ze słuchu; w miarę swoich możliwości

samodzielnie realizuje pisemne zadania domowe.

3. Kształcenie literackie i kulturowe. Uczeń:

1) w tekście literackim wybiera określone fragmenty, określa czas i miejsce

akcji, wskazuje głównych bohaterów;

2) czyta i recytuje, z uwzględnieniem interpunkcji, intonacji, akcentów,

poprawnej wymowy;

3) wykorzystuje teksty literackie do tworzenia własnych wypowiedzi;

4) czyta wskazane teksty literackie i wypowiada się na ich temat.

XII. Edukacja językowa. Język regionalny ‒ język kaszubski.

1. Znajomość środków językowych. Uczeń posługuje się podstawowym zasobem

środków językowych dotyczących jego samego, najbliższego otoczenia i przeżywanej

codzienności, umożliwiającym realizację wymagań ogólnych w zakresie

następujących obszarów tematycznych:

1) ja i moi bliscy: rodzina, przyjaciele;

2) mój dom, pomieszczenia, meble, sprzęty użytku codziennego;

3) jedzenie, artykuły spożywcze, owoce i warzywa, posiłki i potrawy;

4) moja szkoła: moja klasa, przybory szkolne;

5) przyroda wokół mnie;

6) czas: kalendarz, pory roku, miesiące, dni tygodnia;

7) Kaszuby, moje środowisko lokalne, moja miejscowość na mapie Kaszub

i Polski;

8) popularne i tradycyjne zawody związane z życiem na Kaszubach;

9) zakupy, sklep, rynek, targowisko;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

39

10) mój dzień (plan dnia), mój czas wolny, wakacje;

11) moje zainteresowania, zabawy i zabawki dziecięce;

12) święta i tradycje (Gòdë i Jastrë);

13) świat baśni i wyobraźni, bohaterowie bajek i mitów kaszubskich.

2. Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi ustnych. Uczeń:

1) rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, powoli;

2) reaguje ruchem, gestem i słownie na polecenia;

3) rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz

prostych piosenek i wierszyków i innych tekstów, szczególnie gdy są

wspierane, np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi

dźwiękami;

4) rozumie sens tekstu, szczególnie gdy jest wspierany obrazem lub

dźwiękiem;

5) znajduje określone informacje w usłyszanym tekście;

6) potrafi odróżniać ważne i mniej ważne informacje w usłyszanym tekście.

3. Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1) rozumie sens tekstu, szczególnie gdy jest wspierany obrazem lub

dźwiękiem;

2) znajduje określone informacje w tekście pisanym;

3) poprawnie czyta bardzo krótkie teksty literackie;

4) czyta proste nieliterackie teksty;

5) podczas czytania uwzględnia dykcję, pauzy i akcent.

4. Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi ustnych (mówienie). Uczeń:

1) powtarza wyrazy i proste zdania w języku kaszubskim;

2) wygłasza z pamięci bardzo proste i krótkie teksty w języku kaszubskim:

wiersze, rymowanki, piosenki z repertuaru dziecięcego – samodzielnie

lub w grupie (np. podczas miniprzedstawienia teatralnego);

3) tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa

obiekty z otoczenia i opisuje je, nazywa czynności;

4) używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5. Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1) przepisuje pojedyncze wyrazy i zwroty;

2) pisze proste i krótkie zdania według wcześniej poznanych schematów;

3) pisze, stosując w tekstach elementarne zasady ortografii kaszubskiej

i interpunkcji.

6. Osiągnięcia w zakresie reagowania na wypowiedzi. Uczeń:

1) reaguje werbalnie i niewerbalnie na polecenia;

2) przedstawia siebie i inne osoby – mówi np. jak się nazywa, ile ma lat,

skąd pochodzi;

3) zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4) stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe typowe dla kultury kaszubskiej

(np. wita się i żegna, dziękuje, prosi, przeprasza).

7. Osiągnięcia w zakresie przetwarzania wypowiedzi. Uczeń:

1) nazywa w języku kaszubskim przedstawione w materiałach wizualnych

i audiowizualnych obiekty (np. osoby, zwierzęta, przedmioty) i czynności;

2) podaje w języku polskim znaczenie prostych słów lub zwrotów sformułowanych

w języku kaszubskim;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

40

3) podaje w języku kaszubskim znaczenie prostych słów lub zwrotów sformułowanych

w języku polskim;

4) przekazuje w języku polskim ogólny sens tekstu słuchanego w języku

kaszubskim.

8. Znajomość i rozumienie bardzo prostych elementów otaczającego świata

przyrodniczo-geograficznego, bardzo prostych treści kultury materialnej, duchowej

i tradycji kaszubskiej oraz umiejętność funkcjonowania we wspólnocie

kaszubskiej (nabywane w czasie lekcji, wycieczek w środowisko lokalne i regionalne

oraz warsztatów i projektów edukacyjnych). Uczeń posiada podstawowe

informacje w zakresie następujących treści kształcenia:

1) perspektywa świata: moja miejscowość, moja gmina i mój powiat

na Kaszubach, mój region (geografia i przyroda regionu);

2) przestrzeń regionu: architektura lokalna i obiekty zabytkowe typowe

dla kultury lokalnej;

3) geografia literacka: moja wieś, miasto, gmina, powiat w legendach i innych

tekstach literackich;

4) symbole Kaszub: godło;

5) stworzenie świata i świat ludzi w kaszubskojęzycznej biblii dla dzieci

i legendach;

6) rok obrzędowy na Kaszubach: Gòdë, Jastrë, obchodzenie świąt w mojej

rodzinie;

7) obrzędowość rodzinna: ślub, wesele, narodziny, urodziny; tradycja

chleba;

8) wartości w kaszubskich bajkach: mądrość, przyjaźń;

9) kaszubskie gry i zabawy dziecięce;

10) skarby Kaszub w bajkach (np. bursztyn);

11) morze i ziemia w legendach i przysłowiach;

12) praca związana z morzem i z uprawą ziemi;

13) sztuka ludowa i rzemiosło użytkowe: zabawki ludowe, tradycyjne malarstwo

na szkle, tkactwo na ramkach, kwiaty papierowe, rzeźba w glinie;

14) haft kaszubski (kolorystyka, wzornictwo na odzież);

15) edukacja międzykulturowa: różnice między polskimi a kaszubskimi tradycjami

Bożego Narodzenia, dialog międzywyznaniowy (świątynie chrześcijańskie

na Pomorzu, Boże Narodzenie w tradycjach chrześcijańskich);

16) kuchnia i tradycyjne przetwórstwo kaszubskie;

17) wycieczki edukacyjne w miejsca lokalne i do muzeów lokalnych;

18) warsztaty i projekty edukacyjne, spotkania z ciekawymi ludźmi.

Lektury:

1) Jan Brzechwa, Brzechwa dzecoma (tłum. na kaszubski: T. Fopke);

2) Tomasz Fopke, wybór wierszy i piosenek;

3) Stanisław Janke, Krôjczi pôjczi, wybrane utwory;

4) Stanisław Janke, Żużónka jak mrzónka. Kołysanka z marzeń, wybrane utwory;

5) Janusz Mamelski, Żëcé dzecy. Życie dzieci. Kaszubskie wierszyki dla dzieci, wybrane

utwory;

6) Alojzy Nagel, Bajki i bajeczki. Bôjczi i bôjeczci;

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

41

7) Alojzy Nagel, wybór opowiadań;

8) Jan Piepka, Moja kotka, mój kot, wybrane utwory;

9) Jerzy Samp, Zaklęta stegna. Bajki kaszubskie, wybrane utwory;

10) Jan Trepczyk, Ukłôdk dlô dzôtk, wybrane utwory;

11) Ewa Warmowska, wybór wierszy i opowiadań;

12) Marzena Dembek, Mój słowôrz;

13) Inne legendy, bajki i podania ludowe lub autorskie (np. z: Janusz Mamelski

Legendy kaszubskie. Kaszëbsczé legeńdë) ;

14) Utwory literackie podkreślające identyfikację wspólnotową (np. B. Sychta,

Kaszëba béł mój tatk, A. Labuda, Chto..., J. Trepczyk, Stark, E. Warmowska,

Môłi ricérz);

15) E. i P. Marczakowie, Pomorskie ABC przestrzeni. Ilustrowany słownik dla dzieci,

wybrane hasła.

XIII. Etyka.

1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia podstawowych zasad i pojęć etyki. Uczeń:

1) ma świadomość, że jako człowiek posiada swoją niezbywalną godność

oraz że wszystkie inne osoby posiadają taką godność;

2) odkrywa wolność jako wartość przypisaną osobie, także osobie w jego

wieku;

3) dostrzega, że granice jego wolności wytycza godność i dobro innych

osób, np. z kręgu rodziny, klasy, rówieśników;

4) odkrywa, że jego wybór rodzi konsekwencje, które dotyczą jego samego;

5) dostrzega, że każdy powinien brać odpowiedzialność za swoje wybory;

6) dostrzega, że lepiej poznaje siebie, bardziej się rozwija i czerpie szczęście

w relacji z innymi osobami niż w samotności;

7) odkrywa, że współtworzy różne wspólnoty osób, np. rodzinę, klasę,

państwo;

8) ma świadomość, że każdej osobie ludzkiej, także jemu, należy się szacunek,

że szacunkiem należy obdarzać także wspólnoty osób – rodzinę,

klasę, naród (ojczyznę), w tym wspólnotę religijną – a także symbole

tych wspólnot;

9) określa, co jest dobre, a co jest złe, w otaczającym go świecie i w świecie

poznawanych tekstów oraz podaje uzasadnienie swojego zdania;

10) odróżnia szczęście od doraźnie odczuwanej przyjemności i poznaje,

że dobro jest źródłem szczęścia własnego oraz innych osób;

11) odkrywa, że wspólnota osób której jest członkiem, ustanawia swoje

zasady (normy) i oczekuje ich respektowania.

2. Osiągnięcia w zakresie stosowania poznanych zasad. Uczeń:

1) szanuje godność każdej osoby ludzkiej oraz swoją, wyraża swoim komunikatem

werbalnym i niewerbalnym;

2) uwzględnia coraz częściej godność i dobro innych osób, podejmując

decyzję o działaniu;

3) wyraża szacunek wobec osób, wspólnot osób oraz ich symboli w sytuacjach

codziennych i uroczystych, przejawiając właściwe zachowanie;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

42

4) wchodzi w relacje z innymi osobami (rówieśnikami, nauczycielami),

szanując to, co jest wartością dla nich i nazywając to, co jest wartością

dla niego;

5) naśladuje i przyjmuje jako własne zachowania dobre na podstawie doświadczeń

ze świata realnego oraz przykładów płynących z tekstów literackich,

filmów i innych źródeł;

6) przestrzega zasad obowiązujących we wspólnocie osób, której jest

członkiem.

Warunki i sposób realizacji

Edukacja wczesnoszkolna jako pierwszy etap kształcenia w systemie szkolnym obejmuje

trzy lata nauki w klasach I–III. Charakteryzują ją:

1) spokój i systematyczność procesu nauki;

2) wielokierunkowość;

3) dostosowanie tempa pracy do możliwości psychoruchowych każdego ucznia;

4) dostosowanie poznawanych zagadnień do możliwości percepcyjnych ucznia.

Edukacja na tym etapie wymaga niezwykłej staranności w doborze treści, środków,

strategii, metod kształcenia, aby ukazać uczniom scalony obraz świata i ułatwić jego

rozumienie.

Kształcenie na I etapie edukacyjnym kontynuuje rozpoczęty w przedszkolu proces adaptacji

do współpracy w grupie oraz proces indywidualnej i grupowej aktywności poznawczej.

Pozwala to uczniom na stopniowe rozpoznawanie różnych wzorów uczenia

się, umożliwia pełne i bardziej świadome uczestnictwo w procesie edukacyjnym, a także

optymalne wykorzystanie swojego potencjału.

Edukacja w klasach I–III realizowana jest w postaci kształcenia zintegrowanego. Kształcenie

zintegrowane obejmuje: integrację czynnościową, metodyczną, organizacyjną i treściową.

Podstawową formą organizowania pracy dziecka powinien być dzień jego wielokierunkowej

aktywności, a nie klasyczna lekcja szkolna. Kształcenie zintegrowane to

koncepcja wieloaspektowej aktywizacji dziecka wraz z potrzebą stałego diagnozowania

jego rozwoju, wspieranie funkcji stymulujących rozwój i jednocześnie odrzucenie funkcji

selektywnych. Elementem integrującym kierunki edukacji jest język w swym aspekcie

semiotycznym. Nauczyciele w klasach I–III, rozpoznając możliwości uczniów, w tym

uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych, posługują się własnymi twórczymi rozwiązaniami

w zakresie realizacji treści podstawy programowej kształcenia ogólnego dla

szkoły podstawowej. Uczenie się jako proces twórczy samo w sobie wyklucza jeden wzór

organizacyjny czy metodyczny. Nauczyciele, organizując zajęcia, planują proces wychowania,

w którym realizowane zadania pomagają uczniom:

1) poznać wartości i adekwatne do nich zachowania;

2) osiągnąć sukces budujący poczucie własnej wartości uczniów oraz rozwijający

motywację i zamiłowanie do dalszej nauki.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

43

Proces edukacji przybiera różne formy: pracy z udziałem całego zespołu, pracy w grupach,

pracy indywidualnej i jest wyprowadzany z naturalnych sytuacji edukacyjnych.

Nauczyciele organizują edukację dzieci jako dynamiczny proces nadawania osobistego

sensu i rozumienia ciągle zmieniającej się rzeczywistości, a nie jako przekaz gotowych

informacji. Proces edukacji umożliwia eksplorację świata, zdobywanie nowych doświadczeń

i interakcję z otoczeniem. Na tej podstawie uczeń buduje swoją wiedzę.

Nauczyciele w klasach I–III uwzględniają:

1) trzy naturalne strategie uczenia się dzieci: percepcyjno-odtwórczą (uczeń

uczy się według przedstawionego wzoru – naśladuje), percepcyjno-wyjaśniającą

(uczeń uczy się częściowo według wzoru, szuka wyjaśnień i podpowiedzi)

i percepcyjno-innowacyjną (uczeń przekształca informacje i tworzy innowacje,

w tym własne strategie myślenia);

2) stosowanie różnorodnych metod kształcenia, w tym metod organizacyjnych

(łącznie z klasami autorskimi). Nauczyciel prowadzący klasę zna funkcje stosowanych

metod i dostosowuje je do stylu uczenia się swoich uczniów. Warsztat

pracy nauczyciela opiera się na współczesnych podstawach naukowych.

Istotą edukacji polonistycznej jest proces poznawania języka mówionego i pisanego

w kontakcie ze światem zewnętrznym, w tym z otoczeniem społeczno-przyrodniczym

oraz kulturą regionalną i narodową. Nadrzędną wartością edukacji polonistycznej staje

się zatem komunikatywne posługiwanie się przez dzieci językiem ojczystym w mowie

i w piśmie połączone z umiejętnością czytania w stopniu umożliwiającym płynne

uczenie się przez dziecko tego języka na I i kolejnych etapach edukacyjnych. Budowanie

umiejętności czytania powinno się odbywać przez codzienne czytanie przez nauczyciela

fragmentów lektur oraz wspólne rozmowy o nich tak, aby każdy uczeń miał szansę na polisensoryczną

eksplorację treści utworów. Taka forma pozwala uniknąć zniechęcenia do

czytania, a wprost przeciwnie – zachęca, intryguje i poszerza zakres percepcji tekstu.

Istota edukacji matematycznej prowadzi do stopniowego odkrywania i poznania pojęć

podstawowych, takich jak liczba czy działanie arytmetyczne. Proces ten oparty jest na intuicji

matematycznej dziecka oraz własnych strategiach myślenia dziecka. Nauczyciel zobowiązany

jest zatem tak planować zajęcia, aby wiedza matematyczna stopniowo układała

się w logicznie powiązany system prowadzący od myślenia konkretno-obrazowego

w kierunku myślenia pojęciowego. Pomaga w tym spiralny i liniowy układ treści.

Istotą edukacji społecznej i jej rezultatem jest odkrycie istnienia określonych procesów

zachodzących w otoczeniu uczniów. Ich rozumienie jest zawsze pochodną obserwacji

i doświadczenia jako wyniku celowego spostrzegania. Nauczyciel dba zatem o organizację

przestrzeni, w której uczniowie mogą eksplorować, obserwować i doświadczać. Ta

przestrzeń nie zamyka się wyłącznie w obrębie klasy czy budynku szkoły.

Edukacja muzyczna, która z uwagi na swą specyfikę, doskonali percepcję słuchową, sferę

emocjonalną, wrażliwość estetyczną i ekspresję twórczą, w kształceniu zintegrowanym

jest codziennym elementem zajęć. Muzykowanie wspiera motywację do działań

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

44

grupowych oraz wpływa na nastrój uczniów, co ma wielkie znaczenie w procesie organizacji

grupy.

Nieodzownym elementem codziennych doświadczeń uczniów w klasach I–III są wszelkie

działania wykorzystujące mnogość technik plastycznych. Istotą edukacji plastycznej jest

umożliwienie dzieciom postrzegania wartości wizualnych, które zawarte są w otoczeniu

oraz w naturze. Uczeń przez ich przeżywanie rozwija swoją sferę duchową. Dzieci, mając

naturalną potrzebę wyrażania swych doznań wewnętrznych, wykorzystują do tego techniki

plastyczne, muzykowanie czy działania konstrukcyjne. Znaczenie tych działań jest

równorzędne z aktywnością polonistyczną czy matematyczną, a dzięki integracji czynnościowej,

organizacyjnej i metodycznej działania te wspomagają rozwój mowy i myślenia.

Istotą edukacji technicznej jest praca dziecka, a podejmowane przez dziecko zadania

techniczne prowadzą do konstrukcji form użytkowych. Te zaś nauczyciel włącza do kolejnych

działań jako materiał dydaktyczny, ukazując dzieciom ich funkcjonalność. Nadrzędna

wartość zadań technicznych to określone umiejętności oraz sprawności techniczne,

w tym manualne.

Proces edukacji w klasach I–III opiera się na podstawowych potrzebach dzieci. Jedną z najważniejszych

jest potrzeba ruchu. Dla zabezpieczenia zdrowego rozwoju, zajęcia ruchowe

odbywają się każdego dnia jako element kształcenia zintegrowanego. Wskazane jest, aby

co najmniej jedna godzina zajęć wychowania fizycznego w tygodniu odbywała się w sali

gimnastycznej z dostępem do wszelkich środków i sprzętów sportowych. Nauczyciel, planując

pracę oddziału, uwzględnia wszelkie zabawy i gry ruchowe, zapobiegające wadom

postawy oraz ćwiczenia kształtujące nawyki utrzymania prawidłowej postawy. Istnieje

także potrzeba organizowania odrębnych zajęć gimnastyki kompensacyjno-korekcyjnej

prowadzonych przez specjalistów posiadających odpowiednie kwalifikacje. W klasach I–III

wiele zajęć, w tym ruchowych, nauczyciel organizuje na świeżym powietrzu.

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego należy z założenia traktować

jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych

umiejętności, zależny od warunków, w których kształcenie to się odbywa.

Wprowadzenie do tego procesu stanowi I etap edukacyjny i na tym etapie język obcy nowożytny

powinien przede wszystkim przyczyniać się do wszechstronnego rozwoju dziecka,

a nie stanowić celu samego w sobie. Istotne jest, aby w tym okresie pomóc uczniom

rozbudzić w sobie pozytywne nastawienie do nauki języka obcego nowożytnego oraz

budować postawę otwartości i szacunku wobec różnorodności języków, kultur i narodowości,

przy jednoczesnym wspieraniu ucznia w budowaniu poczucia własnej wartości

i wiary we własne możliwości. Wprowadzenie w życie wszystkich tych założeń to zadanie

niełatwe, wymagające odpowiednich warunków sprzyjających jego realizacji.

W kształceniu językowym na I etapie edukacyjnym niezbędne jest:

1) zapewnienie przez szkołę zajęć z takiego języka obcego nowożytnego, którego

nauka może być kontynuowana na II i III etapie edukacyjnym (odpowiednio

w klasach IV–VIII szkoły podstawowej i w szkole ponadpodstawowej);

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

45

2) realizowanie treści zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego

z zakresu języka obcego nowożytnego w sposób spójny z treściami podstawy

programowej kształcenia ogólnego dla edukacji wczesnoszkolnej z zakresu

edukacji polonistycznej, matematycznej, społecznej, plastycznej, technicznej,

informatycznej i muzycznej. Niezbędne jest zatem, aby nauczyciel języka obcego

nowożytnego zapoznał się z całą podstawą programową kształcenia

ogólnego dla szkoły podstawowej z zakresu edukacji wczesnoszkolnej i na bieżąco

śledził jej realizację, tak aby edukacja z zakresu języka obcego nowożytnego

wspierała i była wspierana przez treści nauczania określone dla pozostałych

edukacji, przede wszystkim w zakresie kluczowych pojęć i umiejętności,

takich jak np. liczenie, pisanie;

3) stosowanie przez nauczyciela technik uwzględniających możliwości i potrzeby

rozwojowe dzieci, w tym przede wszystkim technik odwołujących się do

multisensoryczności (wykorzystujących ruch, dźwięk, obraz), sprzyjających

kształtowaniu twórczego podejścia i pozytywnego nastawienia do nauki języka

obcego nowożytnego. Ważne jest, aby sala, w której odbywa się nauka

języka obcego nowożytnego, dawała możliwość przeprowadzania ćwiczeń językowych

wymagających ruchu, w tym ćwiczeń w parach i małych grupach

oraz była odpowiednio wyposażona, tj. z dostępem do słowników, pomocy

wizualnych, odtwarzacza płyt CD/plików dźwiękowych, komputera ze stałym

łączem internetowym;

4) stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez

dzieci własnych zainteresowań oraz pasji;

5) używanie języka obcego nowożytnego nie tylko jako treści swoistej dla przedmiotu

nauczania, ale również jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych

rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel – uczeń, jak i uczeń – uczeń.

Język obcy nowożytny powinien – docelowo – stać się głównym narzędziem

komunikacji podczas zajęć, nie wyklucza to jednak używania podczas zajęć

języka rodzimego, np. do przekazania przez ucznia w języku polskim ogólnego

sensu słuchanego tekstu w języku obcym nowożytnym;

6) wykorzystywanie autentycznych materiałów źródłowych (zdjęć, filmów, nagrań

audio, książeczek), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami

informacyjno-komunikacyjnymi, takich jak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem,

urządzenia mobilne;

7) przeprowadzanie „na bieżąco” nieformalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie

uczniowi i jego rodzicom (opiekunom prawnym) – w sposób zrozumiały

i czytelny dla odbiorcy – informacji zwrotnej na temat poziomu osiągnięć/

postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;

8) zachęcanie uczniów do podejmowania próby samooceny własnej pracy i stosowania

różnych technik służących uczeniu się. Nauczyciele powinni zachęcać

uczniów do pracy własnej z wykorzystaniem filmów (np. bajek), zasobów internetu

i książek (np. książeczek z obrazkami), w odpowiednim zakresie i stosownie

do wieku uczniów. W szkole powinny być organizowane wydarzenia

związane z językami obcymi nowożytnymi, np. konkursy, wystawy, dni języków

obcych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning;

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

46

9) wykorzystanie zajęć z języka obcego nowożytnego do kształtowania postawy

ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko

tych związanych z językiem docelowym, np. przez zachęcanie uczniów do refleksji

nad zjawiskami typowymi dla kultur innych niż własna oraz stosowanie

odniesień do kultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów.

Przygotowując uczniów do myślenia abstrakcyjnego w przyszłości i rozwiązywania problemów,

w tym programowania, nauczyciel wykorzystuje treści wszystkich edukacji.

W początkowej fazie przeprowadza zajęcia informatyczne, wykorzystując przestrzeń

klasy, organizując aktywność dzieci z wykorzystaniem liczmanów, gier planszowych, materiału

naturalnego czy form plastycznych, technicznych wykonanych przez dzieci, nie

zawsze używając komputerów czy innych urządzeń. Edukacja informatyczna wprowadza

uczniów w świat języka informatyki. Uczeń np. układając sekwencje zdarzeń w logicznym

porządku, poznaje intuicyjnie pojęcie „liniowa kolejność” formułując polecenia do wybranego

obiektu i sterując nim poznaje znaczenie słowa „instrukcja”. Nauczyciel w pracy

z uczniem wykorzystuje do tego zabawy i gry interakcyjne oraz planszowe, w tym

strategiczne, które są wprowadzane systematycznie i umiejętnie. Praca z urządzeniem,

np. komputerem powinna, w miarę możliwości, dotyczyć wszelkich zadań i ćwiczeń wynikających

z programu nauczania w zakresie treści wszystkich edukacji. Jeżeli szkoła nie

dysponuje możliwością organizacji kącika informatycznego w klasie, np. z dostępem do

dwóch, trzech komputerów dla dzieci, nauczyciel powinien mieć dostęp do tzw. mobilnego

sprzętu, który w razie potrzeby może sprawnie zainstalować w swojej klasie. Istotne

jest, aby praca z komputerem lub innym urządzeniem cyfrowym łączona była z różnymi

formami aktywności poznawczej ucznia w młodszym wieku szkolnym. Ważne jest, aby

w miarę możliwości uczniowie mieli dostęp do pracowni komputerowej.

Klasa w edukacji wczesnoszkolnej powinna być przestrzenią umożliwiającą swobodny

ruch, pracę w różnorodnych grupach, przy stołach, a także na odpowiednio przygotowanej

podłodze (np. na dywanie, wykładzinie). Wyposażenie klasy w meble potrzebne

do zajęć nie powinno ograniczać uczniom możliwości przyjmowania różnorodnych pozycji

ciała w trakcie nauki i zabawy. Krzesła, stoły i meble, a także tablice, wykładziny

czy dywan umożliwiają zarówno pracę w pełnym zespole, jak i pracę w małych grupach,

z możliwością indywidualizacji i dostosowaniem zajęć także dla uczniów o specjalnych

potrzebach edukacyjnych. Zagospodarowanie przestrzeni umożliwia skupienie uwagi

uczniów, rozwijanie różnorodnej aktywności, a także możliwość odpoczynku. Sala do zajęć

wyposażona jest w urządzenia techniczne, których parametry informują o możliwości

stosowania urządzenia w edukacji, np. tablica interaktywna o charakterze pasywnym,

oświetlenie zbliżone do naturalnego światła.

Sala do zajęć wyposażona jest także w narzędzia i środki dydaktyczne ze szczególnym

uwzględnieniem dużej liczby atrakcyjnych elementów manipulacyjnych, przeznaczonych

do samodzielnego eksperymentowania i uczenia się zgodnego z preferowanymi zdolnościami

poznawczymi.

Nauczyciel ma dostęp do różnorodnych narzędzi i pomocy umożliwiających przeprowadzanie

zajęć ruchowych, muzycznych, plastycznych lub technicznych, np. piłki, skakanki,

woreczki, słupki, grzechotki.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

47

W sali do zajęć powinna znajdować się tablica gładka z liniaturą lub siecią kwadratową

umożliwiającą dziecku naukę pisania. Nauczyciel dobiera środki i narzędzia dydaktyczne

do sali zgodnie z potrzebami oddziału i specyfiką stosowanych metod. Wyposażenie sali

umożliwia prezentację wytworów pracy uczniów, np. sztalugi, parawany, instalacje, tablice

korkowe itp.

Nauczyciel odpowiada za taką aranżację sali do zajęć, która umożliwia i zachęca dzieci do

samodzielnego poszukiwania i odkrywania wiedzy. Wystrój sali ma charakter zmienny,

odzwierciedla aktualną tematykę pracy dzieci. Zawiera elementy przygotowane przez

nauczyciela i uczniów. Nauczyciel usuwa zbędne elementy dekoracji sali i pomoce dydaktyczne,

które aktualnie nie służą realizacji programu. Dba, aby wystrój sali stwarzał optymalne

warunki uczenia się. Aranżacja wnętrza, począwszy od ustawienia mebli, a także

elementów dekoracji, umożliwia pracę metodą wybraną przez nauczyciela.

Nauczyciel zobowiązany jest zapoznać się z podstawą programową kształcenia ogólnego

dla edukacji wczesnoszkolnej, która określa osiągnięcia możliwe do uzyskania przez całą

populację dzieci w danym wieku. Dla zapewnienia ciągłości procesu edukacji nauczyciele

klas I–III powinni znać podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz zorganizować

dostosowany do potrzeb dzieci okres ich adaptacji w szkole.

Codzienna praca nauczyciela wyznaczona jest przez realizowany i interpretowany program

nauczania, oparty na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla edukacji

wczesnoszkolnej. Interpretacja programu to dostosowanie sposobów osiągania celów,

czyli efektów do indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów. Nauczyciel, diagnozując

umiejętności uczniów, ich możliwości i potrzeby, może tak organizować ich pracę, aby

uczniowie osiągnęli cele wykraczające poza treści określone w podstawie programowej.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

48

Komentarz do podstawy programowej wychowania

przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej

Dorota Dziamska, Małgorzata Małyska, Małgorzata Wróblewska, Janusz Woźniak

Podstawa programowa jest dokumentem prawnym, wydanym przez ministra edukacji

narodowej w formie rozporządzenia. Podstawa, dla wychowania przedszkolnego i I etapu

edukacyjnego, została opracowana według definicji wynikającej z prawa oświatowego

i zawiera:

1. Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania, w tym umiejętności opisane

w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności,

które powinien posiadać uczeń po zakończeniu danego etapu edukacyjnego.

2. Zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły:

• uwzględniane w programach wychowania przedszkolnego, programach

nauczania i podczas zajęć z wychowawcą;

• umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych.

3. Warunki i sposób realizacji podstaw programowych.

Cele ogólne

Cel ogólny wychowania przedszkolnego oraz cel ogólny edukacji wczesnoszkolnej zawierają

syntetyczne ujęcie istoty organizacji procesu rozwoju dziecka w kontekście fenomenologicznej

koncepcji człowieka4. Przedszkole i szkoła wspierają całościowy rozwój dziecka,

którego aktywność wyraża się w trzech formach: poznawania tego, co prawdziwe,

czynienia dobra oraz kształtowania piękna. Cele główne odnoszą się także do dziecka

jako podmiotu edukacji – osoby odkrywającej swoje możliwości i sens własnego działania.

Edukacja w przedszkolu i klasach I–III nastawiona jest zatem na holistyczny rozwój

dziecka. Jej cel, zaakcentowany w początkowych zapisach podstawy programowej,

podkreśla podmiotowość dziecka w procesie edukacji, wyznaczając przedszkolu i szkole

obowiązek respektowania takiego podejścia.

Ukierunkowując edukację na rozwój, w konstrukcji podstawy przyjęto zapisy celów rozwojowych,

usytuowane w poszczególnych integralnych obszarach: fizycznym, emocjonalnym,

społecznym i poznawczym. Uczyniono tak zarówno w podstawie wychowania

przedszkolnego, jak i podstawie edukacji wczesnoszkolnej, co jest spójne z ideą obszarów

integralnego rozwoju ucznia, przyjętą w odniesieniu do całej podstawy kształcenia ogólnego.

Zatem rozwój dziecka i jego wsparcie – to najważniejsze zagadnienie, które zostało

szeroko opisane w postaci zadań.

4 Za prof. R. Więckowskim, odwołanie do R. Ingardena, Książeczka o człowieku, Kraków, 1987.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

49

Zadania wychowawcze

To bardzo ważna część podstawy programowej, dotycząca organizacji procesu edukacji.

Stanowi bazę do budowy programów wychowawczych oraz określa wszystkie wymagania,

jakim mają sprostać przedszkole i szkoła, tworząc warunki i środowisko uczenia się

dzieci. Wszystkie zadania zapisane w dokumencie są realizowane w codziennej pracy,

a za ich wykonanie odpowiedzialni są nauczyciele i dyrektorzy. W zakresie realizacji zadań

wychowawczych zarówno przedszkole, jak i szkoła, powinny ściśle współpracować

z rodzicami. Współpraca ta winna prowadzić do uwzględniania i respektowania celów

i wartości wychowawczych, realizowanych przez rodziców w odniesieniu do ich dziecka,

a jednocześnie budować środowisko wsparcia dla formowania się młodego człowieka.

Przykłady zadań przedszkola

„Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności,

dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo, w tym bezpieczeństwo

w ruchu drogowym”.

„Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami uznanymi

przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków umożliwiających

rozwój tożsamości dziecka”.

Przykłady zadań szkoły względem edukacji wczesnoszkolnej

„Planowa realizacja programu nauczania szanująca godność uczniów, ich naturalne indywidualne

tempo rozwoju, wspierająca indywidualność, oryginalność, wzmacniająca

poczucie wartości, zaspokajająca potrzebę poczucia sensu aktywności własnej i współdziałania

w grupie”.

„Systematyczne uzupełnianie, za zgodą rodziców, realizowanych treści wychowawczych

o nowe zagadnienia, wynikające z pojawienia się w otoczeniu dziecka zmian i zjawisk

istotnych dla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju”.

Treści zapisane w postaci efektów kształcenia

W przypadku przedszkola efekty kształcenia zostały przedstawione w kolejnych obszarach

rozwoju dziecka: fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym. Język efektów,

zgodnie z definicją zawartą w podstawie programowej, może posłużyć nauczycielowi do

opisu osiągnięć dziecka w końcowej fazie edukacji przedszkolnej. Poprzez długofalowy

proces obserwowania dziecka, diagnozowania w trakcie codziennych zajęć nauczyciel

dostrzega zmiany w rozwoju. Potrzeba stałej obserwacji i diagnozowania została zapisana

w warunkach i sposobie realizacji pracy przedszkola.

Przykłady osiągnięć dziecka na koniec wychowania przedszkolnego

Fizyczny obszar rozwoju dziecka

Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

„wykonuje czynności takie jak: sprzątanie, pakowanie, trzymanie przedmiotów jedną

ręką i oburącz, małych przedmiotów z wykorzystaniem odpowiednio ukształtowanych

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

50

chwytów dłoni, używa chwytu pisarskiego podczas rysowania, kreślenia i pierwszych

prób pisania”.

Emocjonalny obszar rozwoju dziecka

Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

„zauważa, że nie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogą być podstawą do podejmowania

natychmiastowego działania, panuje nad nieprzyjemną emocją, np. podczas

czekania na własną kolej w zabawie lub innej sytuacji”.

Społeczny obszar rozwoju dziecka

Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

„używa zwrotów grzecznościowych podczas powitania, pożegnania, sytuacji wymagającej

przeproszenia i przyjęcia konsekwencji swojego zachowania”.

Poznawczy obszar rozwoju dziecka

Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole:

„odróżnia elementy świata fikcji od realnej rzeczywistości, byty rzeczywiste od medialnych,

byty realistyczne od fikcyjnych”.

Aby określić postępy w rozwoju, nauczyciel obserwuje aktywności dzieci podczas zabawy.

Obserwacja taka nie może być chwilowa, sporadyczna, ale powinna być systematycznym

procesem, tak jak systematyczna jest aktywność dzieci. Obserwując zabawę dzieci, jej początek,

przebieg i zakończenie, możemy odnieść się jednocześnie do doświadczeń z każdego

obszaru rozwoju i określić, czy umiejętność zapisana w podstawie już się pojawiła.

Przykłady efektów kształcenia – edukacja wczesnoszkolna

W przypadku edukacji wczesnoszkolnej efekty kształcenia zostały uporządkowane

w kategoriach nazwanych według konwencji poszczególnych edukacji przedmiotowych

(za prof. R. Więckowskim) i przedstawione jako konsekwencja celów ogólnych rozwoju.

Język efektów kształcenia, zgodnie z definicją zawartą w podstawie, może posłużyć

nauczycielowi do konstruowania oceny opisowej. W długofalowym procesie obserwowania

dziecka, diagnozowania podczas codziennych zajęć nauczyciel dostrzega zmiany

w rozwoju dziecka i jego postępy w obrębie poszczególnych edukacji. Potrzeba stałej

obserwacji oraz diagnozowania została zapisana w warunkach i sposobie realizacji pracy

w edukacji wczesnoszkolnej.

Edukacja polonistyczna

[dziecko] „eksperymentuje, przekształca tekst, układa opowiadania twórcze, np. dalsze

losy bohatera, komponuje początek i zakończenie tekstu na podstawie ilustracji lub przeczytanego

fragmentu utworu”.

Edukacja matematyczna

[dziecko] „rozpoznaje – w naturalnym otoczeniu (w tym na ścianach figur przestrzennych)

i na rysunkach – figury geometryczne: prostokąt, kwadrat, trójkąt, koło; wyodrębnia

te figury spośród innych figur; kreśli przy linijce odcinki i łamane; rysuje odręcznie

prostokąty (w tym kwadraty), wykorzystując sieć kwadratową”.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

51

Edukacja społeczna

[dziecko] „ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnosząc się do poznanych wartości,

takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność,

przyjaźń, życzliwość, umiar, powściągliwość, pomoc, zadośćuczynienie, przepraszanie,

uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przez środowisko szkolne”.

Edukacja techniczna

[dziecko] „organizuje pracę, wykorzystuje urządzenia techniczne i technologie; zwraca

uwagę na zdrowie i zachowanie bezpieczeństwa z uwzględnieniem selekcji informacji,

wykonywania czynności użytecznych, potrzebnych”.

Analizując zapisy podstawy programowej dotyczące efektów kształcenia, warto zwrócić

uwagę na język i użycie czasowników operacyjnych. Dziecko jako przedszkolak, uczeń

poznaje świat przez działanie, stąd opis tego działania wymaga użycia adekwatnych do

sytuacji, zoperacjonalizowanych form. Zatem „w języku podstawy” dziecko: eksperymentuje,

organizuje, rozpoznaje, sprawdza, wykorzystuje, rysuje, słucha, recytuje, szacuje,

odczuwa, liczy, maluje, konstruuje, opracowuje itp.

Konstrukcja podstawy programowej – źródła

Konstrukcja podstawy programowej dla wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej

ma charakter ewolucyjny, nie burzy osiągnięć poprzednich dokumentów

o podstawie programowej, ponieważ odnosi się bezpośrednio do trzech głównych źródeł:

• istoty kształcenia zintegrowanego, zapoczątkowanego reformą w 1999 roku, dopełniając

dokument stosownymi paradygmatami;

• modelu zapisów w formie efektów kształcenia, wprowadzonego reformą w 2009

roku;

• koncepcji całościowego kształcenia prof. Ryszarda Więckowskiego – twórcy pedagogiki

wczesnoszkolnej.

Wspomnieć należy, iż odwołanie się do tych trzech źródeł to zabieg celowy. Kształcenie

zintegrowane w edukacji wczesnoszkolnej powinno być oparte na opracowanych

naukowo podstawach i stosownych paradygmatach. Podstawa programowa uzupełnia

poprzednie dokumenty, aby w pełni mogła się zrealizować w praktyce wizja kształcenia

dzieci według koncepcji prof. Ryszarda Więckowskiego.

Koncepcja całościowego kształcenia prof. Ryszarda Więckowskiego

Opracowana w Polsce, zwarta i w pełni opisana koncepcja kształcenia zintegrowanego,

oparta na odkrytych i zdefiniowanych przez prof. Ryszarda Więckowskiego naturalnych

strategiach uczenia się dziecka, stała się podstawą konstrukcji podstawy programowej

dla wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

52

Strategia percepcyjno-odtwórcza5

Styl uczenia, który sprowadza się do przyswajania przekazywanych przez nauczyciela

określonych treści i odtwarzania ich przez dzieci, charakteryzuje się schematem, w którym

nauczyciel zadaje pytania, naprowadza, zadaje zadanie, a dziecko podejmuje się aktywności

wykonawczej – wykonuje polecenie, zadanie. Ta strategia nie powinna być strategią

wiodącą w edukacji wczesnoszkolnej, ponieważ jej schemat przypomina koncepcję behawioralną

rozwoju – jest bodziec, to jest reakcja.

Jeżeli dziecko chce spontanicznie odtworzyć po śladzie ruch ręki nauczyciela pokazującego

sposób rysowania kota, to takiego wyboru dokonuje samodzielnie – jest osobą wolną

i czyni to, co je zainteresowało. W takiej sytuacji samo i naturalnie posługuje się strategią

percepcyjno-odtwórczą, w wyniku której powstanie ogólny obraz kota. Za chwilę jednak

dokona przekształcenia obrazu kota zgodnie z istotą swojej ekspresji twórczej. Jeżeli

natomiast strategią percepcyjno-odtwórczą posługuje się nauczyciel w swej codziennej

pracy z całą grupą dzieci, w odniesieniu do organizacji zajęć, to działanie takie pozostaje

w sprzeczności z naturą dziecka. „Naturą dziecka, istoty żywej, jest aktywność własna”

(prof. R. Więckowski). Aktywność dzieci w przypadku tego paradygmatu jest „zewnętrznie

sterowana”, najczęściej przy pomocy poleceń: „otwórzcie książki”, „wykonajcie ćwiczenia”.

Zewnętrzny efekt takiej aktywności dzieci to wiedza, umiejętności, które w zapisie

osiągnięć przyjmują formę typu: uczeń wie, umie, potrafi.

Strategia percepcyjno-odtwórcza nie powinna być wiodącą strategią uczenia dzieci.

Została nazwana podejściem zadaniowym, uczeniem „po śladzie”. Paradygmat ten jednak

umożliwia przekaz informacji potrzebnych do własnej i twórczej aktywności dzieci,

i w tym kontekście jest niezbędnym elementem edukacji wczesnoszkolnej.

Strategia percepcyjno-wyjaśniająca

Istotą tej strategii jest relacja nauczyciel – uczeń. Kreatorem sytuacji edukacyjnych jest

uczeń, który w swym spontanicznym poznawaniu zadaje pytania służące rozwiązaniu

problemu, dopełnieniu rozumowania brakującą informacją. Pytania te to np.: „dlaczego?

co by się stało, gdyby? co należy zrobić, aby?”. Nauczyciel, pozostając w stałej relacji

z uczniami, wykorzystuje tę sytuację, stymulując rozwój myślenia krytycznego młodego

człowieka. Paradygmat ten odwołuje się do wyobraźni dziecka i jest niezbędny do jego

rozwoju. We wczesnej edukacji (przedszkolnej i szkolnej) dziecko przechodzi stopniowo

od percepcyjno-odtwórczego sposobu uczenia się przez „okazje edukacyjne”, czyli strategię

percepcyjno-wyjaśniającą, w kierunku uczenia się percepcyjno-innowacyjnego.

Strategia percepcyjno-innowacyjna

To najważniejszy paradygmat w kształceniu zintegrowanym, którego podstawą jest pedagogiczne

podejście sytuacyjne. Zadaniem nauczyciela jest kreowanie tzw. okoliczności

zaskakujących dziecko, tworzących zainteresowanie, zaciekawienie, motyw do dalszej aktywności.

Podejście sytuacyjne zawiera w sobie pewną nieokreśloność – dziecko w sytuacji

innej, nowej odkrywa rozbieżność pomiędzy dotychczasowym a aktualnym doświadczeniem.

Wychodzi poza dostarczone mu informacje, dokonuje transgresji, podejmuje

działania innowacyjne. Nauczyciel jest inspiratorem myślenia twórczego, jednocześnie

5 Na podstawie: R. Więckowski, Pedagogika wczesnoszkolna, Warszawa, 1995.

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

53

aktualizując je jako odkrywanie nowych zależności, pojęć, funkcji, rzeczy. Aktywność

twórcza jest wskaźnikiem percepcyjno-innowacyjnego uczenia się dzieci i doprowadza

do określonych zmian w otoczeniu, które są zgodne z jego oczekiwaniami i potrzebami

poznawczymi. Rozwój dziecka polega na stopniowym przechodzeniu od percepcyjno-odtwórczego

sposobu uczenia się do percepcyjno-innowacyjnego.

Koncepcja kształcenia zintegrowanego

• Podstawowym założeniem koncepcji kształcenia zintegrowanego jest konieczność

wieloaspektowej, wielokierunkowej aktywizacji dziecka, potrzeba stałego

diagnozowania osiągnięć rozwojowych, wspieranie funkcji stymulujących rozwój.

• Elementem integrującym poszczególne kierunki edukacji jest język w aspekcie

semiotycznym. Dziecko, ujmując całościowo rzeczywistość, odczuwa potrzebę

wyrażania swoich doznań i przeżyć za pomocą systemu znaków. Są to znaki języka

mówionego, stosunków wielkościowych, geometrycznych, ilościowych, technik

plastycznych, ekspresji ruchowej, muzycznej itd.

• Integracja ma charakter czynnościowy, treściowo-organizacyjny, metodyczny.

Nauczyciel tak organizuje sytuacje edukacyjne, aby uczniowie podejmowali się

różnorodnych czynności rozwijających ich aktywność percepcyjno-innowacyjną.

• Aspekt treściowy integracji obejmuje proces kształcenia języka dziecka w wymiarze

semiotycznym. Nauczyciel wzbogaca język ucznia, biorąc pod uwagę jego

zainteresowania i fizjologiczny stopień zmęczenia, różnicując formy aktywności

i w tych warunkach tworzy scalony obraz świata.

• Aspekt organizacyjny integracji dotyczy przemiennego stosowania różnorodnych

wielokierunkowych form aktywności dzieci. Wielokierunkowość form aktywności

zapewnia stopniowe i naturalne uczenie się kolejno czynności prostych,

a później złożonych.

Proces uczenia oparty jest na różnych formach aktywności uczniów (integracja czynnościowa),

oddziałuje na wszystkie sfery osobowości uczniów (integracja psychiczna). Zakłada

integrowanie różnych strategii oraz metod uczenia się (integracja metodyczna).

Wynikiem wielokierunkowej aktywności dzieci staje się wiedza o charakterze zintegrowanym

(integracja treściowa).

Zewnętrznym wskaźnikiem rozwoju dziecka są jego umiejętności zapisane językiem efektów

kształcenia, co pomaga nauczycielowi w przygotowaniu opisu osiągnięć w rozwoju

ucznia (ocena opisowa).

Ocenianie rozwoju ucznia w edukacji wczesnoszkolnej

I. Ocenianie w edukacji wczesnoszkolnej uwzględnia całościowy (holistyczny) rozwój

ucznia, którego szczególnymi, ale nie jedynymi, przejawami są osiągnięcia szkolne.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem

54

II. Ocenianie ma uwzględniać wszechstronny, indywidualny rozwój ucznia; wspierać go

zarówno w aktywności poznawczej, jak i formacyjnej (wychowawczej).

III. Ocenianie na etapie edukacji wczesnoszkolnej stanowi integralny element procesu

edukacji, powinno więc odbywać się w sytuacjach naturalnych i właściwych dla dzieci,

przede wszystkim w zabawie i realizacji zadań edukacyjnych.

IV. Edukacja wczesnoszkolna ma być realizowana w formie nauczania zintegrowanego,

które oparte jest na potrzebie stałego diagnozowania osiągnięć rozwojowych ucznia,

wspieranie funkcji stymulujących rozwój i odrzucenie funkcji selekcyjnych.

V. Opisane założenia sugerują, że jednym z podstawowych sposobów pozyskiwania informacji

na temat rozwoju ucznia powinna być systematyczna obserwacja prowadzone

przez nauczyciela.

VI. Ocenianie w klasach I–III ma charakter bieżący, sumujący (semestralny), klasyfikacyjny

(na zakończenie roku szkolnego) i powinno spełniać następujące warunki:

1) Ocenianie bieżące w klasach I–III ma charakter opisowy, oparty na słowie.

Ocena opisowa ma mieć funkcję formatywną i motywacyjną. Wewnątrzszkolny

system oceniania respektuje specyfikę i charakter oceniania w klasach I–III.

2) Proces oceniania dostarcza informacji o postępach w nauce, wskazując mocne

i słabe strony, co umożliwia dziecku poznanie swych możliwości i ograniczeń.

Uczeń otrzymuje od nauczyciela informację o sposobie i jakości swojej

aktywności.

3) Zapis oceny opisowej w formie tradycyjnej lub przy wykorzystaniu dziennika

elektronicznego nie może zakłócać przebiegu zajęć z uczniami.

4) Ocenianie bieżące oparte jest na skutecznej komunikacji nauczyciela z uczniem,

respektuje indywidualny charakter nauki dziecka. Uczeń otrzymuje pisemną

lub ustną informację o swoich osiągnięciach. Zastąpienie oceny opisowej wyłącznie

systemem znaków, symboli i uogólnień słowno-wyrazowych nie spełnia

założeń oceny formatywnej. Wymienione formy nie stanowią rzetelnej

informacji dla dziecka o jego postępach w edukacji. Mogą stanowić formę nagrody,

wzmocnienia, sygnału o zakończeniu zadania.

Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej i przyszły wychowawca danej klasy na II etapie edukacyjnym

nawiązują ze sobą współpracę, aby ustalić strategię przejścia z oceniania opisowego

do oceniania przyjętego na kolejnym etapie. Nauczyciele II etapu edukacyjnego,

rozpoczynając pracę z uczniami klasy IV, organizują uczniom czas na adaptację do nowego

systemu oceniania efektów uczenia się.

Kontekst filozoficzny: Kim jest człowiek? Kim jest dziecko?

W przyjętej koncepcji kształcenia zintegrowanego preferowany paradygmat, określony

mianem percepcyjno-innowacyjnego stylu uczenia się, funkcjonuje w tzw. fenomenologicznym

sposobie myślenia, zawartym już w celu ogólnym wychowania przedszkolnego

i celu ogólnym edukacji wczesnoszkolnej.

Za takim rozwiązaniem przemawiają przesłanki przedstawione przez prof. Ryszarda Więckowskiego,

zakorzenione w sformułowanej przez Romana Ingardena fenomenologicznej

koncepcji człowieka:

Wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna

55

• w aktywności uczniów występuje zjawisko „wychodzenia poza dostarczone

informacje”;

• w procesie edukacyjnym symptomatyczną cechą działalności dzieci jest ich aktywność

twórcza;

• założonym efektem aktywności uczniów są obiekty nowe, mające dla nich intencjonalną

wartość;

• sposób aktywności uczniów jest uwarunkowany przez zhierarchizowany system

wartości nabywany w kontaktach z rzeczywistością i w kontaktach z wytworzonymi

obiektami.

Dziecko w procesie edukacyjnym pokazuje swoją istotę (naturę) poprzez wytwarzanie

obiektów wyrażających atrybuty człowieka, takie jak dobro, piękno. Aktywność dziecka

urzeczywistnia się poprzez poznawanie tego, co prawdziwe, czynienie tego, co dobre,

i kształtowanie tego, co piękne. W ten sposób dziecko nastawione w swej aktywności

na wytwarzanie dzieł użytecznych wyraża swą oryginalność, indywidualność jako twórca

kultury, twórca historii samego siebie.Podstawa programowa