JAK PRZYGOTOWAĆ DZIECKO 6-LETNIE DO POMYŚLNEJ
ADAPTACJI W SZKOLE

 

 

  Każde dziecko w wieku 7 lat podlega obowiązkowi szkolnemu. Stając się uczniem wchodzi ono w kontakt z rówieśnikami, nauczycielami i innymi pracownikami szkoły. Aby przystosować się do nowego środowiska, musi poznać
i podporządkować się zasadom postępowania obowiązującym w szkole. Dziecko uczy się dokonywania wyborów i wartościowania. Aby pomóc dziecku w adaptacji do nowych warunków, należy dołożyć wszelkich starań już w przedszkolu. Należy zastanowić się, jakie zadania są na tyle społecznie ważne, że nauczyciel powinien zwracać na nie uwagę, jakie cechy winien rozwijać, by przygotować dziecko do szkoły, kształtując jednocześnie osobę. Będą to zapewne:

-   kompetencja fizyczna i umysłowa dziecka (umiejętność pokonywania przeszkód
i rozwijania zdolności)

-   autonomia i niezależność (umiejętność dokonywania wyborów i postępowania zgodnie z wytyczonym przez siebie kierunkiem, cierpliwość, konsekwencja, doświadczenie odpowiedzialności)

-   poczucie tożsamości, samoocena, samoświadomość, rozwijanie silnego poczucia wartości i realistycznego obrazu siebie, uczenie się pokonywania trudności

-   otwartość (zdolność komunikowania się, szacunek do indywidualności innych, umiejętność bycia współzależnym)

-   system wartości (poznanie moralności, czyli rozwijający się, zinternalizowany system etyczny, docenianie prawdy, dostrzeganie zależności i jego skutku)

  Nauczycielki przedszkoli na rok przed wstąpieniem dziecka do szkoły określają poziom jego ogólnego rozwoju a następnie ustalają program stymulowania rozwoju dzieci tak, aby wyrównać szanse startu szkolnego. Dzieci 6-letnie uczęszczające do przedszkola mają tak ułożony program, aby mogły uczyć się: początków czytania i pisania, pojęcia liczby, dodawania i odejmowania w zakresie 20, przyswajania elementarnego pojęcia zbioru. Ten „kurs przygotowawczy” ma zapewnić wszystkim dzieciom równy start, nauczyć je współżycia w grupie i ułatwić przystosowanie do warunków szkolnych.

  Wiek przedszkolny jest najbardziej sensytywnym okresem rozwojowym
w życiu człowieka i wyrównywanie wszelkich różnic edukacyjnych musi zaczynać się już w nim. Dziecko wchodzące do szkoły podstawowej powinno dysponować już optymalnym dla siebie poziomem rozwoju możliwości, a w nauce szkolnej skupić się na ich rozwijaniu, podnoszeniu efektywności uczenia się, a nie na wyrównywaniu
i doganianiu rówieśników.

  Aby dziecko mogło dobrze się rozwijać i opanować kolejne umiejętności, jego organizm musi osiągnąć pewien minimalny poziom dojrzałości anatomiczno-neurofizjologicznej, otoczenie musi stawiać przed nim jakieś zadania do wykonania, a ono samo musi chcieć te zadania podejmować.

To, jakie staje się dziecko w każdym kolejnym okresie swego rozwoju, zależy od „subtelnego” współdziałania czynników biologicznych (określających możliwości dziecka w zakresie uczenia się i utrwalania nabywanych doświadczeń) i czynników społecznych (określających poziom i jakość wymagań stawianych dziecku do spełnienia w danej fazie życia). Obok tych dwóch czynników pojawia się w innym wymiarze to, co określa się mianem aktywności własnej dziecka. Rozwój dziecka wyznaczany jest tym, co i jak ono czyni, jakie działania podejmuje, jaka część jego aktywności jest rezultatem „wymuszania” i nacisków czy to biologicznych, czy to społecznych, a jaka część aktywności pochodzi „od wewnątrz”- jest rezultatem ciekawości, zainteresowania się czymś, chęci poznania czegoś czy samodzielnego zrobienia czegoś.

Obecność tych trzech czynników powoduje, iż dziecko kroczy do przodu odważnie, bardziej samo się czegoś uczy, niż jest „wyuczane”. Oznacza to, iż
w każdej fazie życia dziecka staje się ono gotowe do podejmowania nowych, bardziej skomplikowanych umiejętności, jeśli osoby dorosłe potrafią dostosować swój poziom wymagań do możliwości dziecka.

Gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole zależy od podstawowej formy wiedzy, od tego jak się uczy. Oto siedem kluczowych składników tej umiejętności:

1. Wiara w siebie. Jest to poczucie posiadania kontroli i panowania nad swoim ciałem, zachowaniem i otaczającą rzeczywistością; przekonanie dziecka,
że najprawdopodobniej uda mu się zrobić to, czego się podejmie, i że dorośli pomogą mu w razie potrzeby.

2. Ciekawość. Przekonanie, że dowiadywanie się nowych rzeczy jest czymś pozytywnym i sprawia przyjemność.

3. Intencjonalność. Chęć i zdolność wpływania na bieg spraw oraz wytrwałe do tego dążenie. Związane to jest z poczuciem posiadania odpowiednich umiejętności
i własnej skuteczności.

4. Samokontrola. Zdolność kształtowania i kontrolowania swoich działań
w odpowiedni sposób; poczucie kontroli wewnętrznej.

5. Towarzyskość. Zdolność nawiązywania kontaktów z innymi, opierająca się na poczuciu bycia przez nich rozumianym i na rozumieniu ich.

6. Umiejętność porozumiewania się. Chęć i zdolność do wymiany myśli, uczuć
i pomysłów z innymi. Związane jest to z ufaniem innym i poczuciem przyjemności, jakie daje dziecku rozmowa z innymi osobami, również dorosłymi.

7. Umiejętność współdziałania. Zdolność traktowania swoich potrzeb na równi
z potrzebami innych członków grupy i harmonizowania ich.

  To, czy dziecko, przekraczając po raz pierwszy próg szkoły, będzie posiadało te umiejętności czy nie, zależy od tego, jak dużo uwagi poświęcili jego rodzice
i nauczyciele w przedszkolu, jego edukacji emocjonalnej.

  W trosce o prawidłowy rozwój dziecka i osiągnięcie przez nie odpowiedniej dojrzałości szkolnej trzeba stwarzać takie warunki, aby mogło ono rozwijać się poprzez aktywność zabawową. Dlatego też z jednej strony nie należy wprowadzać zbyt wielu elementów uczenia się intencjonalnego do działalności dziecka w wieku przedszkolnym, z drugiej zaś trzeba stymulować rozwój dziecka uczęszczającego do szkoły, ale nie w pełni do niej dojrzałego, przez różnorodne rodzaje ćwiczeń przypominających zabawy.

  Okres czterech lat między 3 a 7 rokiem życia to ostatni w pełni dziecięcy okres w życiu człowieka, kiedy to zabawa jest podstawowym i dominującym sposobem przejawiania się jego aktywności, wyrażania ukrytych emocji i pragnień, drogą poznawania otaczającego świata, ludzi i przedmiotów, „ćwiczeń” różnorodnych sprawności i umiejętności. Inaczej mówiąc, jest to okres, w którym dziecko działa według własnego programu, kiedy bardziej skupione jest na samym procesie działania, niż na jego efektach, kiedy jest ciekawe świata w sposób bezinteresowny, kiedy mimowolnie opanowuje różnorodne umiejętności, kiedy uczy się w każdych okolicznościach, kiedy nie jest jeszcze zdolne do refleksji nad swym postępowaniem, ma trudności z planowaniem własnego działania. Pójście do szkoły to z perspektywy dziecka przesunięcie jego uwagi z samego tylko procesu działania także na jego rezultat. Jest to potrzeba dziecka, by być skutecznym, efektownym, doprowadzić coś do końca, móc pokazać innym, móc usłyszeć ich opinie o tym i być z tego zadowolonym lub nie.

Ale jest to także nacisk społeczny – głównie ze strony dorosłych (nauczycieli
i rodziców) – na to, by zachowywać się coraz bardziej dorośle, tzn. odpowiedzialnie, rozsądnie, zgodnie z wymaganiami stawianymi przez otoczenie. Jednym z wymagań jest podejmowanie zadań, ich rozwiązywanie (doprowadzanie do końca), innym niepodawanie się w sytuacjach trudnych, szukanie innych alternatywnych rozwiązań. Jeszcze innym – kontrolowanie swoich emocji tak, by nie zaburzało to aktywności samego dziecka, jak i współdziałających z nim kolegów.

  Współczesny sześciolatek jest to dziecko sprawne fizycznie, często uczęszcza na zajęcia gimnastyczne, taneczne, sporo czasu spędza na powietrzu. Wydaje się, iż w zakresie rozwoju fizycznego jest w stanie sprostać nowym zadaniom.

W dziedzinie rozwoju intelektualnego też widać zjawisko akceleracji rozwojowej. Nasze sześciolatki świetnie opanowują czytanie i liczenie, fascynuje je świat liter i cyfr (głównie za sprawą kontaktu z komputerem lub z telewizją). Mają sporą wiedzę ogólną, zdobytą również dzięki książkom, czasopismom, grom, mediom, doświadczeniom a także kontaktom z ciągle zmieniającą się rzeczywistością. Chcą się uczyć, poznawać nowe dziedziny, są ciekawe świata.
I są to sfery, które pozwalają optymistycznie patrzeć na przyszłość dziecka w szkole.

Jest jednak jeszcze jedna, ogromnie ważna sfera – rozwój emocjonalny. Współczesny sześciolatek jest często jedynakiem w centrum zainteresowania trzyosobowej rodziny. Podobnej opieki oczekuje w przedszkolu a potem w szkole. Dzieci te nie są jeszcze odporne na stres, wykazują zachowania lękowe w sytuacjach nowych, niespodziewanych. Nauczycielki przedszkoli podejmują wiele starań, aby
z tego bezradnego małego człowieka, w przyszłości był pewny siebie, radzący sobie w nowych sytuacjach uczeń – pierwszoklasista, który umie podporządkować się dyscyplinie szkolnej, jest na tyle samodzielny, aby umieć radzić sobie w nowym środowisku. Działania podejmowane w przedszkolu mają na celu rozwijanie u dzieci takich cech i umiejętności, które pozwolą im poznać siebie i swoje emocje, cenić siebie jako osobę i członka grupy, identyfikować i nazywać różne stany emocjonalne, nawiązywać bliski i serdeczny kontakt z innymi osobami, aktywnie współdziałać ze wszystkimi kolegami podczas wykonywania rozmaitych zadań, potrafić komunikować się w sposób niewerbalny, umieć rozwiązywać sytuacje konfliktowe.

 

Oto kilka takich zajęć dla dzieci 5-6-letnich:

Ja i moje ciało

Temat: Poznaję i opanowuję swoje części ciała, potrafię się koncentrować

Cele:

-   zaspokajanie własnych potrzeb

-   akceptacja swojego ciała

-   odkrywanie własnych możliwości

-   wdrażanie dzieci do panowania nad sobą

-   doskonalenie umiejętności koncentrowania się i skupiania uwagi

Pomoce: magnetofon z nagraniem muzyki

Przebieg:

1.  Zabawa integrująca grupę „Ręka do ręki”. Nauczycielka włącza muzykę
z taśmy magnetofonowej, co pewien czas robi przerwy, podczas których wydaje dzieciom polecenia, np. ręka do ręki, noga do nogi, itd. Dzieci mają za zadanie dotknąć wskazanej części ciała kolegi.

2.  Wyczuwanie części ciała – ćwiczenia metodą W. Sherborne:

-   wyczuwanie nóg (w ruchu): dzieci chodzą i biegają na sztywnych nogach, następnie na nogach miękkich

-   wyczuwanie nóg (siedząc): dzieci dotykają palcami stóp podłogi, uderzają
o podłogę piętami, następnie całą stopą

-   wyczuwanie łokci (siedząc): dzieci dotykają łokciami kolan, następnie dotykają     prawym łokciem lewego kolana i odwrotnie

3.  Wyczuwanie całego ciała – ćwiczenia metodą R. Labana:

-   dzieci sprawdzają, do jakich części ciała mogą dostać pięścią, palcami, nogą, itd.

-   na polecenie nauczycielki dzieci poruszają tylko nogami lub rękami
– zabawa pt. „Tańczą same ręce” (muzyka z taśmy magnetofonowej)

4.  Ćwiczenia na koncentrację. Na polecenie nauczycielki dzieci zajmują miejsce na        dywanie. Nauczycielka prosi je, aby położyły się, zamknęły oczy i nie otwierały ich nawet wtedy, gdy: „zaśpiewam piosenkę”, „twój kolega pogłaszcze cię po głowie”, „zagra muzyka” itp. Następnie, gdy już wszyscy leżą, nauczycielka wykonuje        zapowiedziane czynności przy pomocy wybranych dzieci. Gdy ktoś złamie reguły gry odpada z zabawy.

      Koncentracja w grupie – iskierka. Dzieci stoją w kółku i podają sobie ręce, nauczycielka stoi razem z nimi. Nakłania dzieci, aby zamknęły oczy.
Ich zadaniem jest skupienie się nad tym, kiedy dotrze do nich iskierka (iskierkę przekazuje nauczycielka ściskając dłoń dziecka z prawej bądź z lewej strony
a ono przekazuje ją dalej)

Poznanie i wyrażanie uczuć

Temat:, Co mówi moja i twoja twarz?

Cele:

- rozpoznawanie mimiki twarzy

- kształtowanie u dzieci umiejętności rozpoznawania i wyrażania zarówno swoich uczuć, jak i innych

Pomoce: lusterka kieszonkowe dla każdego dziecka, kartoniki w kształcie koła, kredki, magnetofon, kasety z nagraniami

Przebieg:

1.  Dzieci siedzą w kole na dywanie, każde otrzymuje lusterko kieszonkowe. W czasie, gdy nauczycielka wypowiada tekst, każde dziecko naśladuje przed lusterkiem to, co słyszy:

      * Mama wyszła z domu:

      - jesteś smutny

      - masz smutne usta

      - masz smutny wzrok

      - zagryzasz wargi

      - zaciskasz zęby

      - chce ci się płakać

      * Mama wraca do domu

      - cieszysz się

      - śmiejesz się

      - twoje oczy się śmieją

      - masz uśmiechnięte usta

      - wybuchasz śmiechem

      - pokazujesz zęby w uśmiechu

2.     Zabawa „Uśmiech”

      Dzieci siedzą w kręgu na podłodze. Jedno z nich wybrane w wyliczance zostaje      „właścicielem uśmiechu”. Podczas, gdy pozostałe dzieci starają się zachować obojętny      wyraz twarzy, dziecko będące właścicielem uśmiechu okazuje radość. Właściciel      uśmiechu przekazuje go innemu dziecku. W tym celu „ściąga” uśmiech z twarzy i      „rzuca” nim w stronę wybranego kolegi. Natychmiast poważnieje, zaś nowy      „właściciel uśmiechu” okazawszy swą radość przekazuje ją kolejnemu dziecku.

3.  Praca przy stolikach.

      Na okrągłych stolikach dzieci rysują wesołe i poważne twarze.
Po wykonanej pracy      przypinają kartoniki na tablicy.

4.     Zabawa w rozpoznawanie uczuć.

      Dzieci zajmują miejsca na dywanie. Na środku dywanu stoi koszyk,
a w nim kartoniki przedstawiające twarze wyrażające różne uczucia. Każde dziecko podchodzi kolejno do koszyka i losuje jeden kartonik. Jego zadaniem jest opowiedzieć o uczuciach, jakie przeżywa osoba na obrazku. Jeśli nie może sobie poradzić pomaga mu grupa.

5.     Zabawa integrująca grupę „Krasnoludki”

      Krzesełka ustawione parami naprzeciw siebie, w 2 rzędach. Siedząc parami      naprzeciwko siebie, dzieci (przy muzyce) wykonują nast. czynności:
16 kroków w miejscu, 2 klaśnięcia w kolana, 2 klaśnięcia w swoje dłonie,
2 klaśnięcia w dłonie partnera, przejście o jedno krzesło w prawo.

Uczestnictwo w grupie

Temat: Jesteśmy partnerami, rozmawiamy bez słów.

Cele:

- kształtowanie u dzieci pełnego uczestnictwa w życiu grupy

- liczenie się z kolegami i całą grupą jako całością

- wyrabianie umiejętności rozumienia się bez słów

Pomoce: kasety z nagraniami, sztalugi, farby, duże arkusze papieru, pędzle, chusty dla połowy grupy, instrumenty muzyczne po dwie sztuki z jednego rodzaju.

Przebieg:

  1. Zabawa przy piosence „Wszyscy są, witam was”
  2. Lustro

      Dzieci dobierają się dwójkami. Jedno robi minę drugie naśladuje je natychmiast jak w      lustrzanym odbiciu. Zmiana ról. Za każdym razem imitator próbuje odgadnąć, jakie      uczucia kolega chciał wyrazić. Czy był zadowolony, wystraszony, itd.

  1. Niewidzialna nić

      Nauczycielka dzieli dzieci na dwie grupy: aktorów i widzów. Pierwsi dobierają się      parami trzymając się za ręce. „Widzowie” zajmują miejsca na krzesełkach. „Aktorzy” poruszają się przy dźwiękach muzyki parami, tak jakby ich ręce były związane niewidzialną nitką. Nauczyciel może podpowiadać dzieciom: jesteście wysocy, niscy,      połóżcie się na podłodze, itp. Następnie dzieci ciągle dwójkami, same w tajemnicy, określają, które części ich ciała są połączone. Widzowie muszą odgadnąć, o które części ciała chodzi, następnie zamieniają się rolami.

  1. Muzyczny dialog

      Dzieci podzielone na dwa zespoły „muzyków”. Dwa zespoły „muzyków” siadają do      siebie plecami. Mają takie same instrumenty muzyczne. Drużyny na zmianę zadają      sobie zagadki. Jedno z dzieci zaczyna grać na dowolnym instrumencie, jego kolega z drugiej drużyny odpowiada mu takim samym dźwiękiem. Jeśli się nie pomyli, drużyna      otrzymuje czerwone kółko. Wygrywa ta drużyna, która nazbiera najwięcej kółek.

  1. Malowanie po omacku

      Dzieci dobrane parami. Jedno z dzieci, „malarz”, staje z zawiązanymi oczami przed      przypiętym do sztalugi arkuszem papieru, ma do dyspozycji trzy słoiki z farbą. Drugie      mu pomaga. Malarz mówi, której farby ma zamiar użyć. Pomocnik kieruje jego ręką      od słoika do tablicy. Kiedy obraz jest skończony, pomocnik odwiązuje chustę. Potem      następuje zmiana ról.

  1. Wystawa prac

      Kiedy wszystkie pary zakończą pracę, następuje przejście całej grupy przez wystawę      utworzoną z prac.